آموزش، بخش اول روانشناسی تربیتی ،منبع آزمون آموزگاری1402

دانش محتوای درس (آموزش، بخش اول روانشناسی تربیتی)

دانش محتوای درس به شناخت و تسلط معلم بر موضوع درس اشاره دارد. معلمی که موضوع درس را به خوبی نفهمیده یا یاد نگرفته باشد، نمی‌تواند آن را به دیگران به درستی آموزش دهد. پژوهش‌های آموزشی نیز این نکته را به اثبات رسانده‌اند. معمولاً دانش محتوا در دوران تحصیلی معلم در دانشگاه کسب می‌شود، بنابراین معلمان موفق‌تر کسانی هستند که دروس تدریسی‌شان هم‌راستا با دروسی باشد که در دانشگاه گذرانده‌اند.

تعریف آموزش

آموزش به مجموعه فعالیت‌های حرفه‌ای معلم گفته می‌شود که با هدف آسان‌سازی فرایند یادگیری طراحی و اجرا می‌شوند. براوان و اتکینس (۱۹۹۱) آموزش را فراهم آوردن فرصت‌هایی برای یادگیری دانش‌آموزان تعریف کرده‌اند. به عبارت دیگر، آموزش شامل فعالیت‌هایی است که معلم به تنهایی یا همراه با استفاده از مواد آموزشی انجام می‌دهد تا یادگیری برای دانش‌آموزان آسان‌تر شود، چه در دبستان، دبیرستان یا دانشگاه.

در این تعریف، آموزش به عنوان فعالیت‌هایی که توسط معلم طراحی می‌شوند و هدفشان کمک به یادگیری است، مورد تأکید قرار گرفته است. یادگیری خود فرایندی درونی است که توسط یادگیرنده انجام می‌شود و معلم وظیفه دارد شرایط و امکاناتی فراهم کند که یادگیری راحت‌تر صورت گیرد.

استرانگ (۲۰۰۶) معتقد است که بهترین معیار اثر بخشی معلم، هدایت یادگیری دانش‌آموزان است؛ به این معنا که معلم با آموزش، تجارب یادگیری را به گونه‌ای مدیریت می‌کند که بر یادگیری دانش‌آموزان تأثیر مثبت بگذارد.

سیدل و شاولسون (۲۰۰۷) آموزش را به عنوان خلق محیط‌های یادگیری تعریف کرده‌اند که در آن فعالیت‌های مورد نیاز یادگیرندگان برای ساخت دانش و کسب توانایی تفکر به حداکثر می‌رسد. همچنین، یادگیری یک فرایند درونی است و آموزش جنبه بیرونی آن محسوب می‌شود.

آموزش از دیدگاه روانشناسان تربیتی

روانشناسان پرورشی بر این باورند که دانش‌آموزان باید دانش را در ذهن خود بسازند. معلم با آموزش راه‌هایی که اطلاعات را برای یادگیرندگان معنی‌دار و قابل فهم می‌کند، فرصت می‌دهد تا آنان اندیشه‌ها را خود کشف و به کار گیرند. همچنین، معلم می‌تواند به یادگیرندگان بیاموزد که چگونه استراتژی‌های یادگیری خود را آگاهانه انتخاب کنند. به این ترتیب، معلم مانند نردبانی است که به یادگیرندگان کمک می‌کند به سطوح بالاتر درک و فهم برسند؛ اما خود یادگیرندگان باید از این نردبان بالا روند.

انواع آموزش

تعریف بالا ویژه آموزش رو در روی کلاسی است که بر کنش متقابل بین معلم و یادگیرندگان تأکید دارد. این تعریف آموزش‌هایی مانند آموزش از طریق رادیو، تلویزیون یا کتاب را که فاقد تعامل مستقیم هستند شامل نمی‌شود.

برای تعریف جامع‌تر آموزش می‌توان گفت:
هر گونه فعالیت یا تدبیر از پیش طراحی شده‌ای که هدف آن آسان کردن یادگیری برای یادگیرندگان است.

با این حال، منظور اصلی از آموزش در این متن، همان آموزش کلاسی با تعامل دوطرفه است.

تفاوت آموزش و تدریس

هرچند بسیاری آموزش و تدریس را مترادف می‌دانند، اما این دو دقیقاً هم‌معنی نیستند.

• آموزش شامل همه فعالیت‌هایی است که معلم انجام می‌دهد، از طراحی آموزش و ارزشیابی گرفته تا اجرای آن، چه در حضور دانش‌آموزان و چه خارج از کلاس.
• تدریس عمدتاً به فعالیت‌های کلاسی معلم و ارائه مطالب به دانش‌آموزان گفته می‌شود.

دمبو (۱۹۹۴) تدریس را مجموعه اعمالی تعریف کرده که با هدف کمک به یادگیرندگان انجام می‌شود.
ادائل، تدریس را تلاش‌های بین‌فردی برای کمک به یادگیری می‌دانند و ریو و اسمیت (۲۰۰۷) آن را کسب دانش و مهارت‌های جدید توصیف کرده‌اند.

بنابراین، تدریس بخشی از آموزش است اما همه آن نیست. آموزش می‌تواند بدون معلم نیز اتفاق بیفتد، مانند آموزش از راه دور و آموزش مکاتبه‌ای، ولی تدریس بدون حضور معلم معمول نیست.

رگانیه ویگر، کلاس و کلر (۲۰۰۵) در این باره گفته‌اند:
«چرا از آموزش صحبت کنیم نه از تدریس؟ چون تدریس فقط بخشی از آموزش است. تدریس بیشتر به سخنرانی یا نمایش مطالب محدود می‌شود، در حالی که معلم نقش‌های گسترده‌تری مانند انتخاب مواد آموزشی، آماده‌سازی یادگیرندگان، مدیریت کلاس، نظارت و تسهیل یادگیری را بر عهده دارد.»

دانش مربوط به یادگیرندگان

یکی دیگر از دانش‌های حرفه‌ای مورد نیاز معلمان، شناخت یادگیرندگان است. معلمان موفق باید دانش‌آموزان خود را از نظر رشد جسمانی، شناختی و روانی به خوبی بشناسند. این شناخت به معلم کمک می‌کند آموزش را متناسب با سن و توانایی دانش‌آموزان طراحی کند. اطلاعات جامع درباره روانشناسی رشد برای معلمان بسیار ضروری است.

دانش مربوط به یادگیری (آموزش، بخش اول روانشناسی تربیتی)

معلمان حرفه‌ای باید درباره فرایند یادگیری و روش‌های مؤثر آن نیز دانش کافی داشته باشند. این دانش به معلمان کمک می‌کند شرایط و روش‌های مناسب یادگیری را بشناسند و بهترین راهکارها را برای تسهیل یادگیری به کار گیرند.

معلمان موفق به خوبی می‌دانند یادگیری چگونه اتفاق می‌افتد و چه اقداماتی می‌تواند آن را مؤثرتر کند.