حافظه کوتاه‌مدت یا حافظه فعال چیست؟

حافظه کوتاه‌مدت، مرحله‌ای از پردازش اطلاعات است که تنها بخش کوچکی از اطلاعات وارد شده به حافظه حسی و مورد توجه قرار گرفته، وارد آن می‌شود. سایر اطلاعات حذف می‌شوند. این اطلاعات در حافظه کوتاه‌مدت به شکل رمزهای مختلفی ذخیره می‌شوند؛ برخلاف حافظه حسی که اطلاعات دقیقاً به همان شکل دریافت می‌شوند، در حافظه کوتاه‌مدت اطلاعات رمزگذاری می‌شوند.

انواع رمزگذاری در حافظه کوتاه‌مدت

• رمز شنیداری: وابسته به صدای محرک یا تلفظ آن است.
• رمز دیداری: بر پایه تصاویر ذهنی محرک شکل می‌گیرد.
• رمز معنایی: مبتنی بر معنی و تداعی‌های مرتبط با محرک است.

برای مثال، وقتی شماره تلفنی را می‌بینیم و تا زمان گرفتن آن را حفظ می‌کنیم، ممکن است آن را به صورت تصویر ذهنی (رمز دیداری)، با صدای ارقام (رمز شنیداری) یا با تداعی معنایی به شماره‌ای آشنا به خاطر بسپاریم.

همچنین حافظه کوتاه‌مدت می‌تواند اطلاعات حسی دیگری مانند بو و لمس را نیز به طور موقت نگه دارد؛ مثلاً بوی شیر ترشیده برای چند ثانیه در ذهن باقی می‌ماند.

مدت زمان و حفظ اطلاعات در حافظه کوتاه‌مدت

اطلاعات در حافظه کوتاه‌مدت معمولاً تا حدود ۳۰ ثانیه باقی می‌مانند و اگر مرور و تکرار نشوند، فراموش می‌شوند. برای حفظ طولانی‌تر، باید از تکرار ذهنی استفاده کنیم. این روش برای نگه داشتن اطلاعات موقتی مانند شماره تلفن کاربرد دارد.

اما برای یادگیری پایدار، فقط تکرار کافی نیست؛ باید اطلاعات جدید را با دانش قبلی در حافظه درازمدت مرتبط کنیم تا به صورت موثر در ذهن ذخیره شوند.

منابع ورود اطلاعات به حافظه کوتاه‌مدت

اطلاعات معمولاً از دو منبع وارد حافظه کوتاه‌مدت می‌شوند:

1. حافظه حسی (مثلاً تصویر ذهنی یک پرنده که دیده‌ایم)
2. حافظه درازمدت (اطلاعات قبلی درباره آن پرنده که به صورت ناخودآگاه فعال می‌شوند)

به عنوان مثال، وقتی پرنده‌ای مثل سار را می‌بینیم، تصویر آن به حافظه کوتاه‌مدت می‌آید و همزمان اطلاعات مربوط به سار از حافظه درازمدت بازیابی شده و به حافظه کوتاه‌مدت افزوده می‌شود.

حافظه کوتاه‌مدت، حافظه هشیار

حافظه کوتاه‌مدت را می‌توان حافظه هشیار نامید، زیرا ما به تمام محتوای آن آگاهیم و می‌توانیم به راحتی اطلاعات را به یاد آورده و استفاده کنیم.

همچنین، اطلاعات موجود در حافظه درازمدت برای استفاده، ابتدا باید وارد حافظه کوتاه‌مدت شوند. از این رو، حافظه کوتاه‌مدت به عنوان حافظه فعال نیز شناخته می‌شود؛ چون اطلاعات در آن به صورت فعال پردازش و مدیریت می‌شوند.

اهمیت حافظه فعال

حافظه فعال بیشتر نقش یک ابزار ذهنی برای رفع نیازهای آنی دارد و طول مدت نگهداری اطلاعات در آن بسیار کوتاه است. به عنوان مثال:

• هنگام دیدن شماره تلفن، ۱۵ تا ۳۰ ثانیه کافی است تا آن را یادداشت کنیم.
• در زمان مطالعه، کلمات یک جمله در حافظه نگه داشته می‌شوند تا معنی جمله را درک کنیم.
• در حل مسائل و تصمیم‌گیری، اطلاعات موجود در حافظه کوتاه‌مدت پایه‌ای برای پردازش هستند.

افزایش ظرفیت حافظه کوتاه‌مدت با تکنیک «تقطیع»

اگرچه گنجایش حافظه کوتاه‌مدت معمولاً حدود ۷ ± ۲ واحد است، می‌توان با استفاده از تقطیع یا دسته‌بندی اطلاعات، این ظرفیت را افزایش داد.

تقطیع یعنی گروه‌بندی داده‌ها به قطعات معنادار‌تر با کمک دانش قبلی حافظه درازمدت. مثلاً، حروف نامنظمی مثل «امش راده گان ادخ» به صورت گروه‌هایی معنی‌دار مانند «خدا نگهدار شما» (سه قطعه) در ذهن دسته‌بندی می‌شوند که حفظ و یادآوری آنها آسان‌تر است.

به این ترتیب، ظرفیت حافظه کوتاه‌مدت را می‌توان به جای ۷۲ ماده، ۷۲ قطعه اطلاعات در نظر گرفت.

جهت خرید سوالات رموفولوژی ازمون دبیری مطالعات اجتماعی ” کلیک “ کنید