روش آزمایشگاهی روش آزمایشی، فصل دهم فنون تدریس

روش آزمایشگاهی یکی از روش‌های آموزشی است که بر اصول یادگیری اکتشافی مبتنی است. در این روش، آموزش به صورت مستقیم انجام نمی‌شود، بلکه شرایطی فراهم می‌گردد تا دانش‌آموزان خود با انجام آزمایش‌ها به پژوهش و کشف پاسخ مسئله بپردازند. به عبارت دیگر، روش آزمایشگاهی فعالیتی است که در آن دانش‌آموزان عملاً با استفاده از وسایل، تجهیزات و مواد خاص، درباره مفاهیم درسی تجربه کسب می‌کنند.

اهمیت و کاربرد روش آزمایشگاهی

آزمایش معمولاً در آزمایشگاه انجام می‌شود، اما نبود آزمایشگاه مجهز یا وسایل خاص نباید مانع اجرای این روش شود. در بسیاری از موارد، وسایل ساده‌ای برای انجام آزمایش کافی است و حتی می‌توان آن‌ها را با کمک دانش‌آموزان تهیه کرد. این روش به‌ویژه برای آموزش علوم تجربی بسیار مناسب است، اما امروزه در روان‌شناسی و سایر علوم انسانی نیز کاربرد دارد.

روش آزمایشگاهی می‌تواند اهداف متنوعی داشته باشد؛ از جمله آشنایی دانش‌آموزان با جنبه‌های عملی یک مفهوم و یا فراهم آوردن محیطی مناسب برای حل مسئله. معلم باید جهت کلی فعالیت را مشخص کرده و اطلاعات و راهنمایی‌های لازم را در اختیار دانش‌آموزان قرار دهد.

مزایای روش آزمایشگاهی

روش آزمایشگاهی علاوه بر افزایش کیفیت یادگیری، حس کنجکاوی دانش‌آموزان را ارضا کرده، نیروی اکتشاف و تفکر انتقادی را تقویت می‌کند. این روش می‌تواند اعتماد به نفس و رضایت خاطر را در دانش‌آموزان افزایش دهد و فعالیت‌های آموزشی را برای آن‌ها جذاب‌تر و مفرح‌تر کند، که در نتیجه از خستگی و بی‌حوصلگی جلوگیری می‌کند.

نکات مهم برای اجرای بهتر آزمایش

گاهی در حین انجام آزمایش، معلم یا دانش‌آموزان به نکات مهمی توجه نمی‌کنند که می‌تواند نتیجه آزمایش را تحت تأثیر قرار دهد. برای جلوگیری از این مشکلات، توصیه می‌شود موارد زیر رعایت شود:

1. وسایل و ابزار آزمایش قبل از تدریس فراهم و سازماندهی شوند.
2. آزمایش پیش از اجرای اصلی به صورت تمرینی انجام شود تا نتیجه مطلوب به دست آید.
3. وسایل مورد نیاز روی میز یا جعبه آزمایش قرار داده شود.
4. برای جلوگیری از انحراف توجه دانش‌آموزان، وسایل اضافی در جعبه آزمایش گذاشته نشود.
5. پیش از آزمایش، با پرسش‌های هدفمند، توجه دانش‌آموزان به جریان آزمایش جلب شود.
6. آزمایش به گونه‌ای انجام شود که همه دانش‌آموزان بتوانند به راحتی آن را مشاهده کنند.
7. در کنار آزمایش، از سایر روش‌ها مانند سخنرانی نیز بهره گرفته شود.

محاسن و محدودیت‌های روش آزمایشگاهی در زمینه روش آزمایشی، فصل دهم فنون تدریس

محاسن

1. یادگیری از طریق تجربه مستقیم صورت می‌گیرد، بنابراین مؤثرتر و پایدارتر است.
2. دانش‌آموزان علاوه بر یادگیری مطالب درسی، روش آزمایش و پژوهش را نیز می‌آموزند.
3. انگیزه مطالعه و تحقیق در دانش‌آموزان افزایش می‌یابد.
4. نیروی اکتشاف، اختراع و تفکر علمی در دانش‌آموزان تقویت می‌شود.

محدودیت‌ها

1. نیازمند وسایل و امکانات فراوان است که از نظر اقتصادی ممکن است پرهزینه باشد.
2. نیازمند معلمان آگاه و مجربی است که با روش آزمایشگاهی آشنا باشند.
3. ممکن است نسبت به سایر روش‌ها، اطلاعات و مفاهیم کمتری به دانش‌آموزان منتقل شود و دامنه لغات آن‌ها تقویت نشود.
4. در صورت عدم کنترل و هدایت مناسب، احتمال اجرای نادرست و تثبیت رفتارهای غلط در دانش‌آموزان وجود دارد.