سنجش و ارزشیابی در فرایند آموزشی

سنجش و ارزشیابی، آخرین حلقه از زنجیره فعالیت‌های آموزشی معلم هستند و مکمل سایر فعالیت‌ها محسوب می‌شوند. در این مرحله، معلم با استفاده از روش‌ها و فنون مختلف، فرایندها و نتایج یادگیری دانش‌آموزان را سنجش می‌کند و بر اساس نتایج، درباره میزان پیشرفت یادگیری و کیفیت آموزش خود داوری می‌نماید. پیش از هر چیز، لازم است اصطلاحات کلیدی مانند اندازه‌گیری، آزمون و ارزشیابی را تعریف کنیم.

تعریف اندازه‌گیری

اندازه‌گیری به معنای نسبت دادن یک عدد (معمولاً نمره) به یک ویژگی یا صفت مشخص در یک فرد یا شیء است. این عدد نشان‌دهنده میزان وجود آن ویژگی در فرد یا شیء است.
مثلاً وزن دانش‌آموز به عنوان ویژگی فیزیکی با گرم یا کیلوگرم اندازه‌گیری می‌شود. یا میزان هوش دانش‌آموز به عنوان ویژگی روانی با نمرات آزمون‌های هوش سنجیده می‌شود.

• اندازه‌گیری ویژگی‌های فیزیکی به صورت مستقیم انجام می‌شود؛ مانند اندازه‌گیری قد یا وزن.
• رفتارهای آشکار انسان‌ها نیز قابل اندازه‌گیری مستقیم هستند؛ مثلاً شمارش رفتارهای پرخاشگرانه یک دانش‌آموز.

تعریف آزمون و آزمودن

ویژگی‌های روانی مانند هوش، دانش و شخصیت را نمی‌توان مستقیماً مشاهده یا اندازه‌گیری کرد. بنابراین، اندازه‌گیری این ویژگی‌ها به روش‌های غیرمستقیم انجام می‌شود؛ یعنی رفتارهایی که معرف این ویژگی‌ها هستند، سنجیده می‌شوند.

• به مجموعه سوالات یا تکالیفی که نمونه‌ای از رفتارهای معرف یک ویژگی روانی را اندازه می‌گیرند، آزمون گفته می‌شود.
• وقتی از آزمون برای اندازه‌گیری ویژگی‌های روانی یا تربیتی افراد استفاده کنیم، به این کار آزمودن می‌گوییم.

توجه: هر آزمودنی نوعی اندازه‌گیری است، اما هر اندازه‌گیری آزمون نیست، زیرا اندازه‌گیری می‌تواند با ابزارها و روش‌های دیگری هم انجام شود.

تعریف ارزشیابی

پس از جمع‌آوری داده‌ها از طریق سنجش و اندازه‌گیری، نوبت به ارزشیابی می‌رسد. ارزشیابی به معنای تعیین ارزش یا داوری درباره نتایج یادگیری است.

• هدف از ارزشیابی، تصمیم‌گیری درباره موفقیت آموزش و یادگیری و میزان تحقق اهداف است.

برای انجام ارزشیابی موثر، دو اقدام مهم لازم است:

1. تعیین دقیق هدف‌های آموزشی
2. سنجش عملکرد یادگیرندگان

این دو اقدام امکان مقایسه نتایج و تصمیم‌گیری درباره کیفیت آموزش و یادگیری را فراهم می‌کنند.

فواید جدول مشخصات آزمون

جدول مشخصات آزمون نقش مهمی در طراحی آزمون‌های جامع و متناسب با اهداف آموزشی دارد. این جدول به معلم کمک می‌کند تا نمونه‌ای نماینده از محتوا و هدف‌های آموزشی را به درستی در آزمون بگنجاند.

• برای توزیع سوالات آزمون باید به دو نکته توجه کرد:
  1. اهمیت موضوع و اهداف مربوطه

این کار باعث می‌شود سنجش با اهداف آموزشی کاملاً هماهنگ باشد.

پیوند آموزش و سنجش:

• دانش‌آموزان نمره بهتری کسب می‌کنند
• نیاز به آموزش‌های اضافی بهتر مشخص می‌شود