تجویز فرایند تعیین و تنظیم برنامه درسی

برای طراحی و تنظیم یک برنامه درسی مؤثر، شناخت دقیق وضعیت موجود و مطلوب دانش‌آموزان امری ضروری است. این شناخت به معلم کمک می‌کند محتوای آموزشی مناسب را تعیین کند. متخصصان تعلیم و تربیت معمولاً فرایند تنظیم برنامه درسی را در چند مرحله زیر توصیه می‌کنند:

الف) تعیین وضعیت موجود

وضعیت موجود به معنای شرایط و دانشی است که دانش‌آموزان پیش از آغاز تدریس دارند. معلم باید این وضعیت را شناسایی کند. شناخت رفتار ورودی و سطح علمی دانش‌آموزان معیار مهمی برای تعیین محتوای درسی و فعالیت‌های آموزشی است. ارزیابی صحیح وضعیت موجود، امکان رسیدن به اهداف آموزشی را فراهم می‌کند. روش‌های تخصصی ارزیابی شناختی می‌توانند اطلاعات دقیق درباره دانش، تصورات نادرست، مفاهیم غلط و برداشت‌های اشتباه دانش‌آموزان ارائه دهند.

ب) تعیین موقعیت مطلوب

موقعیت مطلوب، هدف نهایی تدریس است؛ یعنی وضعیتی که انتظار می‌رود دانش‌آموزان پس از طی فعالیت‌های آموزشی به آن برسند. این هدف باید به صورت واضح و مشخص، با مهارت‌های شناختی، عاطفی و حرکتی تعریف شود و قابلیت ارزیابی عینی و دقیق با آزمون‌های معیارمند را داشته باشد.

ج) تعیین محتوای برنامه درسی

زمانی که وضعیت موجود و موقعیت مطلوب به روشنی مشخص شدند، معلم می‌تواند محتوای آموزشی را به صورت بهینه تعیین کند. محتوای برنامه درسی نتیجه اختلاف بین وضعیت موجود و مطلوب است. توصیه می‌شود بدون شناخت دقیق این دو وضعیت، انتخاب محتوا و آغاز تدریس انجام نشود.

د) تجزیه، سازماندهی و تدوین برنامه درسی

محتوای تعیین شده باید در قالب برنامه‌ای منظم و منسجم تنظیم شود. دستیابی به اهداف آموزشی نیازمند برنامه‌ریزی گام‌به‌گام و منطقی است. ارتباط بین اهداف می‌تواند تسلسلی باشد، به این معنا که هر هدف پیش‌نیاز هدف بعدی است. در این حالت، محتوا باید به بخش‌های جزئی‌تر تجزیه و به صورت ترتیبی سازماندهی شود تا برای تدریس آماده گردد. توجه به روابط بین اهداف و اجزای محتوا، نقش مهمی در اثربخشی تدریس و شکل‌گیری ساختار علمی منظم در ذهن دانش‌آموزان دارد.

کارکردهای تدریس (فرایند تعیین و تنظیم برنامه درسی)

• کارکردهای درونی تدریس:
  ایجاد انگیزه، تحریک دانش‌آموزان، کنش متقابل بین معلم و شاگردان، کسب و اصلاح اطلاعات، ذخیره‌سازی دانش و انتقال آن، کنترل و هدایت فرآیند یادگیری.
• کارکردهای بیرونی تدریس:
  اثرات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و تخصصی شدن کار که فراتر از محیط مدرسه هستند.

اگرچه این کارکردها به طور دقیق همیشه تفکیک نشده‌اند، اما شناخت آنها می‌تواند برای معلمان در فرآیند تدریس بسیار مفید باشد. به ویژه درک کارکردهای درونی، می‌تواند نگرش و رفتار معلمان را در سازماندهی موقعیت‌های یاددهی-یادگیری بهبود بخشد و اثربخشی آموزش را افزایش دهد.