خلاصه فصل: راهبردهای یادگیری و مطالعه
راهبرد و تاکتیک چیست؟
راهبرد یا استراتژی به برنامهای کلی و نقشهای جامع گفته میشود که شامل مجموعهای از عملیات هدفمند است و برای رسیدن به هدفی مشخص طراحی و اجرا میشود. در مقابل، تاکتیک تدبیری ویژه و خاص است که در خدمت راهبرد کلی قرار میگیرد.
انواع راهبردهای یادگیری
راهبردهای یادگیری و مطالعه به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
- راهبردهای شناختی
- راهبردهای فراشناختی
شناخت و فراشناخت
- شناخت به فرایندهای مربوط به توجه، درک، رمزگردانی و فراخوانی اطلاعات از حافظه گفته میشود.
- فراشناخت یا «شناخت درباره شناخت» به دانش و آگاهی فرد درباره نحوه یادگیری خودش اشاره دارد. این دانش شامل سه بخش است:
- دانش مربوط به خود یادگیرنده
- دانش مربوط به موضوع یادگیری
- دانش مربوط به راهبردهای یادگیری
راهبردهای شناختی
راهبردهای شناختی شامل اقداماتی هستند که یادگیرنده برای آمادهسازی، پیوند و ترکیب اطلاعات تازه با دانش قبلی و ذخیرهسازی آنها در حافظه بلندمدت انجام میدهد. این راهبردها به سه دسته کلی تقسیم میشوند:
- راهبردهای تکرار و مرور: تکرار مطالب به صورت بلند یا آرام
- راهبردهای بسط یا گسترش: افزودن معنا به اطلاعات تازه برای ارتباط با دانش قبلی
- راهبردهای سازماندهی: ساختاربندی و چارچوببندی مطالب برای یادگیری بهتر
راهبردهای فراشناختی
راهبردهای فراشناختی به تدبیرهایی گفته میشود که برای نظارت، کنترل و هدایت راهبردهای شناختی به کار میروند. این راهبردها شامل:
- راهبردهای برنامهریزی
- راهبردهای نظارت و ارزشیابی
- راهبردهای نظمدهی
روشهای آموزش راهبردهای یادگیری
برای آموزش راهبردهای یادگیری و مطالعه به دانشآموزان، روشهای مختلفی معرفی شدهاند که مهمترین آنها عبارتند از:
- پسختام (Post-Assessment)
- کاپس (K-W-L)
- مردر (MURDER)
- آموزش دوجانبه
- مطالعه مشارکتی
- آموزش همشاگردی
- پرسش دو جانبه
ابزار سنجش راهبردها
برای ارزیابی راهبردهای شناختی و فراشناختی، ابزارهای مختلفی ساخته شده که از جمله معروفترین آنها، پرسشنامه سنجش راهبردهای فراشناختی سوانسون است.
تأثیر آموزش راهبردهای یادگیری
پژوهشها نشان دادهاند که آموزش راهبردهای یادگیری و مطالعه نه تنها امکانپذیر است بلکه به بهبود کیفیت یادگیری و پیشرفت دانشآموزان کمک قابل توجهی میکند.
چند پرسش و تمرین خودآزمایی برای یادگیری بهتر مطالب فصل
- اصطلاح فرایادگیری کلیتر از فراشناخت است.
الف) صحیح
ب) غلط - دانستن درباره دانستن چه نام دارد؟
الف) شناخت
ب) آگاهی
ج) فراشناخت
د) خودآگاهی - روش پسختام بر کدام اصل یا اصول بهسازی حافظه استوار است؟
الف) بسط معنایی
ب) تمرین بازیابی
ج) سازماندهی
د) الف، ب و ج
هـ) الف و ب - کدام روش آموزشی بیشتر از بقیه از اندیشههای ویگوتسکی تأثیر پذیرفته است؟
الف) پسختام
ب) مطالعه مشارکتی
ج) مردر
د) آموزش دو جانبه - شناخت و فراشناخت را تعریف کنید و تفاوتهای آنها را بیان نمایید.
