مراحل اجرای روش بدیعه‌پردازی در آموزش

روش بدیعه‌پردازی یکی از روش‌های نوآورانه تدریس است که دو شیوه اصلی برای اجرای آن وجود دارد:

• شیوه اول: بررسی مسائل و نظریات آشنا با نگاهی خلاقانه و بینشی تازه

اگرچه هر دو شیوه از سه نوع قیاس استفاده می‌کنند، اما هدف‌ها و مراحل اجرای آموزش در آن‌ها متفاوت است.

مرحله اول: توصیف مسئله در وضعیت جدید

در این مرحله، معلم دانش‌آموزان را ترغیب می‌کند تا موقعیت یا مسئله جدید را توصیف کنند.
مثال: معلم از دانش‌آموزان می‌خواهد مفهومی را انتخاب کنند تا در نوشتن انشا به آن بپردازند. پس از بحث، دانش‌آموزان مفهوم «شهروند بی‌فرهنگ» را انتخاب می‌کنند. معلم از آن‌ها می‌خواهد این مفهوم را به گونه‌ای معرفی کنند که کاملاً متمایز باشد. دانش‌آموزان صفاتی مانند «موهای سیاه فرفری»، «چشمان خون‌آلود» و «ظاهر ژولیده» را بیان می‌کنند. معلم سپس از آن‌ها می‌پرسد: آیا این صفات جدید هستند؟ دانش‌آموزان می‌گویند این صفات کلیشه‌ای و قدیمی‌اند و نوآوری ندارند.

مرحله دوم: قیاس مستقیم از مراحل اجرای روش بدیعه پردازی

در این مرحله، معلم دانش‌آموزان را به نگاه کردن به موضوع از منظر جدید تشویق می‌کند.
مثال: معلم می‌گوید: «این شهروند بی‌فرهنگ شبیه یک ماشین است.» سپس دانش‌آموزان انواع ماشین‌ها مثل «ماشین لباسشویی»، «ماشین قدیمی» و «ماشین بی‌ترمز» را مطرح می‌کنند. در نهایت، گروه ماشین «بی‌ترمز» را به عنوان نزدیک‌ترین قیاس انتخاب می‌کند.

مرحله سوم: قیاس شخصی

مثال: معلم از دانش‌آموزان می‌خواهد خود را به عنوان «ماشین بی‌ترمز» تصور کنند و احساسات خود را بیان کنند؛ مثلاً «احساس کنترل نداشتن»، «خشم»، «بی‌ارزشی برای دیگران» و «بی‌هدف بودن». سپس معلم از آن‌ها می‌خواهد دو کلمه متناقض را که در این توصیفات وجود دارد، مشخص کنند.

مرحله چهارم: تعارض فشرده

در این مرحله، دانش‌آموزان با استفاده از توصیف‌های قبلی، قیاس‌های متناقض و فشرده پیشنهاد می‌دهند.
مثال: عباراتی مانند «متفکر بی‌فکر»، «قانون‌مدار قانون‌شکن» و «حرکت‌بخش نابودکننده» مطرح می‌شود. معلم از آن‌ها می‌پرسد کدام یک از این تعارض‌ها واقعی‌تر است و سپس از آن‌ها می‌خواهد قیاس مشابهی از دنیای حیوانات ارائه دهند.

مرحله پنجم: قیاس‌های جدید و متنوع

در این مرحله، دانش‌آموزان قیاس‌های جدیدی ارائه می‌دهند که مبتنی بر تعارض فشرده قبلی است.
مثال: قیاس‌هایی مثل «گاو رها شده در گاوبازی»، «کرگدن خشمگین سیرک» یا «مار زنگی دست‌آموز» مطرح می‌شود. معلم و دانش‌آموزان درباره مهیج‌ترین قیاس بحث می‌کنند.

مرحله ششم: بازبینی و کاربرد قیاس‌ها در مراحل اجرای روش بدیعه پردازی

در پایان، معلم از دانش‌آموزان می‌خواهد انشایی در این موضوع بنویسند و آن را در کلاس ارائه دهند.

نکات کلیدی برای اجرای موفق روش بدیعه‌پردازی:

• ایجاد فضای خلاقانه و باز برای طرح ایده‌ها
• تشویق دانش‌آموزان به تفکر قیاسی و تحلیل عمیق
• هدایت گام به گام دانش‌آموزان در فرایند تعارض و بازاندیشی
• استفاده از مثال‌های ملموس و قابل درک برای دانش‌آموزان