راهبردهای گسترش ویژه مطالب پیچیده در یادگیری

برای یادگیری بهتر مطالب پیچیده، استفاده از راهبردهای گسترش معنایی موثر و هدفمند بسیار مهم است. در این مقاله به معرفی و بررسی چند راهبرد کاربردی و کارآمد می‌پردازیم.

یادداشت‌برداری

یادداشت‌برداری یعنی انتخاب و ثبت نکات مهم و کلیدی هنگام مطالعه یا گوش دادن به سخنرانی، به گونه‌ای که بتوان در فرصت مناسب آنها را مرور و بازنگری کرد. این راهبرد زمانی در دسته راهبردهای گسترش معنایی قرار می‌گیرد که به یادگیرنده کمک کند اطلاعات جدید را سازمان دهد و بین آنها و دانش قبلی خود ارتباط برقرار کند.

بر اساس نظر آرندز، در یادداشت‌برداری باید تنها نکات کلیدی و مهم را به زبان خود یادگیرنده و به صورت خلاصه ثبت کرد. دمبو معتقد است یادداشت‌ها زمانی مفید هستند که همراه با توضیح و تفسیرهای شخصی یادگیرنده باشند. او این نوع یادداشت‌برداری را «یادداشت‌سازی» می‌نامد و توصیه می‌کند:

به زبان خود یادداشت‌های مختصر بردارید به گونه‌ای که نکات مهم خلاصه شده و سازمان یافته و برای شما معنی‌دار باشند.

خلاصه کردن

خلاصه کردن یعنی نوشتن عبارت‌های کوتاه که بیانگر اندیشه‌های اصلی موضوع مطالعه باشد. اگن و کاوچاک تعریف می‌کنند که خلاصه‌نویسی فرایند آماده کردن توصیف مختصر از مطالب نوشتاری یا گفتاری است که به بررسی فهم مطلب کمک می‌کند.

خلاصه کردن به زبان خود یادگیرنده و به روش‌های مختلف انجام می‌شود، مثلاً:

• پس از خواندن هر پاراگراف، خلاصه‌ای کوتاه در یک سطر بنویسد.
• خلاصه‌ای تهیه کند که دیگران نیز بتوانند موضوع را بهتر درک کنند.

اسلاوین معتقد است این روش باعث می‌شود خلاصه‌کننده به صورت جدی موضوعات مهم را از غیر مهم تشخیص دهد و یادگیری عمیق‌تری داشته باشد.

علامت‌گذاری و حاشیه‌نویسی

علامت‌گذاری و حاشیه‌نویسی (شرح‌نویسی) روشی است که با گذاشتن علامت، نوشتن رمز و کلمات کلیدی در متن و حاشیه کتاب، ساختار مطلب و نکات مهم را برجسته می‌کند. این روش کمک می‌کند مطالب جدید با دانش قبلی ارتباط پیدا کنند.

بالدریج موارد زیر را برای شرح‌نویسی پیشنهاد می‌دهد:

• الف: دور تز اصلی (ایده کلیدی) خط بکشید. اگر نویسنده آن را به وضوح بیان نکرده، خودتان استنتاج کنید.
• ب: نکات اصلی حمایت‌کننده تز را داخل [ ] قرار دهید.
• پ: دور جزئیات مهم مانند اطلاعات واقعی، مثال‌ها و توضیحات خط بکشید.
• ت: در حاشیه تداعی‌ها، انتقادها و سوالات خود را بر اساس مطالعات و تجربیات قبلی بنویسید.

مثال: قیاس کردن کار قلب با کار یک تلمبه برای یادگیری بهتر.

سازماندهی

سازماندهی بهترین و کامل‌ترین راهبرد یادگیری است. این روش نوعی راهبرد گسترش معنایی است که یادگیرنده با آن به مطالب یادگیری چهارچوب یا ساختاری تحمیل می‌کند.

این چهارچوب می‌تواند:

• ویژه اطلاعات جدید باشد (سازمان داخلی)، یا
• اطلاعات جدید را به دانش قبلی مرتبط کند (چهارچوب بسطی).

ساده‌ترین شکل سازماندهی، دسته‌بندی اطلاعات است تا یادگیری و به یادآوری آسان‌تر شود. از آنجا که ظرفیت حافظه کوتاه‌مدت محدود است، دسته‌بندی مواد یادگیری باعث کاهش بار حافظه فعال و افزایش تمرکز می‌شود.

دسته‌بندی می‌تواند بر اساس تلفظ کلمات، ترتیب زمانی رویدادها یا مقولات مختلف مانند حیوانات، گیاهان، مواد معدنی و غیره انجام شود.

نقشه مفهومی گسترش ویژه مطالب

یکی از راه‌های موفق سازماندهی مطالب، استفاده از نقشه مفهومی است. نقشه مفهومی خلاصه‌ای دیداری و ساختاریافته از مطالب است که با استفاده از خطوط، کلمات، علائم و نمادها روابط میان مفاهیم را نمایش می‌دهد.

مویجس و رینالدز نقشه مفهومی را راهبردی برای سازماندهی ذهنی مطالب درسی می‌دانند.

چهت خرید سوالات عروض و قافیه دبیری زبان و ادبیات فارسی ” کلیک “ کنید

جهت خرید سوالات دستور زبان و ادبیات دبیری  زبان فارسی ” کلیک “ کنید