کلیات نظریه ویگوتسکی
- نظریه ویگوتسکی «نظریه رشد شناختی اجتماعی-فرهنگی» است.
- ویگوتسکی همعصر پیاژه بود ولی بر خلاف او، نظریهاش تاکید زیادی بر نقش فرهنگ و تعاملات اجتماعی در رشد شناختی دارد.
- رشد شناختی کودک در تعامل با دیگران و در بستر فرهنگی-اجتماعی اتفاق میافتد، برخلاف پیاژه که کودک را موجودی مستقل میدانست.
کارکردهای ذهنی در نظریه ویگوتسکی
- کارکردهای نخستین ذهنی:
- طبیعی، غیرارادی و ناآگاهانه، مشترک بین انسان و حیوان، مانند حافظه اولیه یا توجه خودکار
- کارکردهای عالی ذهنی:
- ویژه انسان، ارادی و آگاهانه، خاستگاه اجتماعی دارند و با استفاده از ابزارهای روانشناختی (مانند زبان، نمادها، استدلال منطقی) انجام میشوند.
- کارکردهای عالی از تحول و درونیسازی کارکردهای نخستین حاصل میشوند.
درونیسازی
- فرایند تبدیل تدریجی فعالیتهای اجتماعی بیرونی به کارکردهای عالی ذهنی درونی
- این فرایند از طریق واسطههایی مانند ابزار (اشیاء برای تاثیر بر محیط) و علامت (نمادهای فرهنگی) صورت میگیرد.
- مثال: استفاده از چوب برای گرفتن موز یا تبدیل مسائل ریاضی به نمادهای x و y
- رشد شناختی بدون در نظر گرفتن محیط فرهنگی و اجتماعی قابل فهم نیست.
- هر کارکرد عالی ذهنی ابتدا در سطح اجتماعی ظاهر میشود و سپس درونی میشود (انتقال از بینذهنی به درونذهنی).
گفتار خودمحورانه
- ویگوتسکی گفتار خودمحورانه کودکان را به عنوان فرایند درونیسازی زبان میداند، برخلاف پیاژه که آن را بیهدف و گذرا میدانست.
- سه مرحله رشد زبان:
- گفتار اجتماعی (کنترل رفتار دیگران، قبل از ۳ سالگی)
- گفتار خودمحورانه (گفتار با خود، جهتدهی به فکر)
- گفتار درونی (تفکر درونی و خاموش)
تفکر و زبان
- در ابتدا تفکر و زبان دو فعالیت مستقل هستند:
- تفکر پیشزبانی (بدون زبان)
- زبان پیشعقلی (گفتار بدون تفکر)
- حدود ۲ سالگی این دو به هم نزدیک میشوند و از ۲ تا ۷ سالگی زبان نقش درونی (هدایت تفکر) و بیرونی (ارتباط با دیگران) را ایفا میکند.
- پس از ۷ سالگی گفتار درونی شکل میگیرد و کودک زبان را برای تفکر درونی به کار میبرد.
خودنظمدهی (خودساماندهی)
- زبان وسیلهای برای تعامل اجتماعی و همچنین برای تفکر و کنترل خود است.
- مراحل رشد خودنظمدهی:
- یادگیری معانی اعمال و صداها
- تمرین و گفتگو با دیگران برای تسلط بر زبان
- استفاده از علامتها برای تفکر و حل مسئله بدون کمک دیگران (خودساماندهی)
- هدف رشد، تبدیل کنترل بیرونی به کنترل درونی و خودتنظیمی است.
