خلاصه،فصل بیست روانشناسی تربیتی،منبع آزمون آموزگاری 1402

خلاصه فصل: تقویت مثبت و روش‌های کاهش رفتار نامطلوب

تقویت مثبت باعث افزایش و تثبیت رفتارهای مطلوب می‌شود. این روش به ایجاد رفتارهای تازه کمک کرده و خزانه رفتاری فرد را غنی می‌کند.
اما رفتارهایی که با تنبیه کاهش یافته‌اند، همچنان در ذهن فرد باقی می‌مانند. تا زمانی که عامل تنبیه‌کننده حضور دارد، این رفتارها به صورت پنهانی کنترل می‌شوند. اما وقتی عامل تنبیه‌کننده تضعیف یا حذف شود، رفتار نامطلوب دوباره ظاهر می‌شود.

یکی از مشکلات مهم استفاده از تنبیه، پیامدهای جانبی نامطلوب آن است. احساس ناخوشایند ناشی از تنبیه، از طریق شرطی‌شدن کلاسیک با شرایط تنبیهی و فرد تنبیه‌کننده مرتبط می‌شود. این موضوع باعث انزجار و نفرت فرد تنبیه‌شونده نسبت به تنبیه‌کننده می‌گردد، حتی اگر تنبیه‌کننده از روی دلسوزی و خیرخواهی عمل کرده باشد.

روش‌های کاهش رفتار نامطلوب که در این فصل بررسی می‌شوند، برخلاف تقویت مثبت، به طور مستقیم از طریق اعمال آزاردهنده موجب کاهش رفتار می‌شوند. به همین دلیل، این روش‌ها را «روش‌های منفی کاهش رفتار» می‌نامیم. اگرچه تنها یکی از این روش‌ها تنبیه است، ولی به دلیل شباهت عملکرد، معمولاً همه آن‌ها را روش‌های تنبیهی می‌نامند. در پایان فصل، آثار و عوارض منفی این روش‌ها به تفصیل معرفی خواهند شد.

هدف اصلی آموزش، افزایش رفتارهای مطلوب، مهارت‌ها و فضایل پسندیده در دانش‌آموزان است. با این حال، کاهش و حذف رفتارهای ناپسند نیز از وظایف مهم معلمان و پرورشکاران به شمار می‌رود.
مسائل انضباطی دانش‌آموزان در کلاس درس و محیط مدرسه، دغدغه‌ای مهم برای مسئولان آموزشی است که بخش زیادی از وقت آن‌ها را می‌گیرد. گاهی این مسائل به حدی پیچیده می‌شوند که معلمان بخش عمده‌ای از زمان آموزشی خود را صرف رفع آن‌ها می‌کنند. در ادامه به موضوع فصل بیست روانشناسی تربیتی پرداخته شده است.

در بخش‌های باقی‌مانده این فصل، روش‌های تغییر رفتار معرفی می‌شوند که بیشتر به مسائل انضباطی مربوط بوده و برای کاهش رفتارهای نامطلوب و رفع عادت‌های ناپسند دانش‌آموزان طراحی شده‌اند.

خودآزمایی در زمینه موضوع فصل بیست روانشناسی تربیتی

1. معلم به دانش‌آموز می‌گوید: «اگر نمرات پایینت ادامه داشته باشد، باید یک ساعت اضافه در مدرسه بمانی تا اشکالات درسی‌ات را رفع کنیم.»
   دانش‌آموز برای جلوگیری از ماندن ساعات اضافه، نمراتش را بهتر می‌کند.
   این روش چه نام دارد؟
   الف) جریمه کردن
   ب) تقویت منفی
   پ) تقویت مثبت
   ت) تنبیه کردن
   ث) محروم کردن
2. روش زنجیره کردن رفتار یعنی:
   الف) کنار هم قرار دادن اجزای کوچک رفتار برای ایجاد رفتار پیچیده‌تر
   ب) تغییر شکل دادن رفتار ساده به رفتار پیچیده‌تر
   پ) تقویت اجزایی که شبیه رفتار مورد نظر هستند
   ت) استفاده از یادگیری مشاهده‌ای برای ایجاد رفتار پیچیده‌تر
3. روش معمول جریمه کردن در مدارس ایران بیشتر به کدام روش تغییر رفتار شباهت دارد؟
   الف) تنبیه
   ب) خاموشی
   پ) جبرانی با جبران اضافی
   ت) محروم کردن
4. کودکی که با داد و فریاد توجه مادر را جلب می‌کند، نمونه‌ای از چیست؟
   الف) تقویت مثبت
   ب) تقویت تفکیکی رفتار ناهمساز
   پ) تقویت منفی
   ت) جبران کردن
5. تفاوت اداره کلاس درس در «آموزش معلم محور» و «آموزش یادگیرنده محور» چیست؟
6. سبک‌های مختلف اداره کلاس درس را توضیح دهید و بهترین آن‌ها را مشخص کنید
7. روش سیری و روش خاموشی هر دو برای کاهش رفتار به کار می‌روند؛ تفاوت و کاربرد هر یک را توضیح دهید.
8. انواع تقویت‌کننده‌های مثبت را نام ببرید و برای هر کدام مثال ذکر کنید.
9. رفتاری که در یکی از آشنایان شما نیاز به تغییر دارد را انتخاب کنید و با یکی از روش‌های این فصل برنامه تغییر رفتار را توضیح دهید.
10. کاربردهای مهم روش‌های تغییر رفتار در آموزش و مدیریت کلاس را شرح دهید.