الگوی ارتباط و تحلیل سازه های آن، فصل سوم فنون تدریس از سری منابع آزمون آموزگاری ۱۴۰۲

معرفی الگوی ارتباط و تحلیل سازه‌های آن (الگوی ارتباط و تحلیل سازه های آن، فصل سوم فنون تدریس)

متخصصان علوم ارتباطات برای درک بهتر فرایند ارتباط، الگوهای متعددی ارائه کرده‌اند که در هر کدام به تحلیل سازه‌های مؤثر در ارتباط پرداخته شده است. اگرچه هر الگو ویژگی‌های متمایزی دارد، اما اغلب این سازه‌ها از نظر کارکرد، شباهت زیادی با هم دارند. در تمامی الگوها سه سازه اصلی «منبع پیام»، «پیام» و «گیرنده پیام» مطرح شده‌اند. شناخت و تحلیل این سازه‌ها و سایر عناصر مؤثر بر ارتباط، به تقویت فرایند برقراری ارتباط مؤثر کمک می‌کند. همچنین، از آنجا که فعالیت‌های آموزشی نیز یک فرایند ارتباطی است، آشنایی با این سازه‌ها می‌تواند مهارت‌های آموزشی را بهبود بخشد.

منبع و فرستنده پیام

در همه الگوهای ارتباطی، منبع و فرستنده پیام به عنوان سازه‌های اصلی و ضروری مطرح‌اند که بدون آنها ارتباط امکان‌پذیر نیست. منبع و فرستنده می‌توانند مستقل از هم یا در هم ادغام شوند. مثلاً در کلاس درس، اگر معلم صرفاً مطالب کتاب را منتقل کند، کتاب منبع و معلم فرستنده پیام است؛ اما اگر معلم تحلیل‌های ذهنی خود را به کلاس ارائه دهد، هم منبع و هم فرستنده پیام خواهد بود.

منبع به محتوای پیام اشاره دارد و فرستنده شخص، سازمان یا وسیله‌ای است که پیام را رمزگذاری و به گیرنده ارسال می‌کند. اعتبار منبع، نگرش، گرایش و نحوه رمزگذاری فرستنده نقش کلیدی در تعیین نوع پیام و کیفیت ارسال آن دارد. هر چه منبع غنی‌تر و معتبرتر باشد، تأثیر پیام نیز بیشتر خواهد بود.

ویژگی‌های فرستنده پیام (الگوی ارتباط و تحلیل سازه های آن، فصل سوم فنون تدریس)

1. خودشناسی
   خودشناسی یا ادراک واقع‌بینانه از خود، پایه ارتباط موفق است. این ادراک نتیجه تعامل فرد با محیط فرهنگی و اجتماعی است و هر چه باورهای فرد نسبت به خود آگاهانه‌تر باشد، شناخت بهتری از خود و ارتباطاتش خواهد داشت.
2. مخاطب‌شناسی
   فرستنده باید گیرندگان پیام را به درستی بشناسد و دنیای آنها را از نگاه خودشان درک کند. ارتباط مؤثر زمانی برقرار می‌شود که به جای تصورات و انتظارات خود، به واقعیات و برداشت‌های مخاطبان توجه شود. شناخت کامل دیگران دشوار است و معمولاً افراد یکدیگر را آن‌طور که هستند نمی‌شناسند.
3. تسلط بر محتوای پیام
   فرستنده باید به محتوای پیام مسلط باشد. اگر پیام ضعیف یا نادقیق باشد یا فرستنده نتواند معانی ذهنی خود را به علایم قابل انتقال تبدیل کند، ارتباط دچار مشکل می‌شود.
4. آشنایی با اصول و روش‌های ارتباط
   برای برقراری ارتباط مؤثر، فرستنده باید با اصول ارتباط و روش‌های انتقال پیام آشنا باشد. ارتباط فقط محدود به کلمات نیست؛ زبان بدن، حالات چهره، تُن صدا، نوع پوشش، فاصله با مخاطب و دیگر نشانه‌های غیرکلامی نقش مهمی در انتقال پیام دارند.