بخش اداره کلاس،فصل بیست روانشناسی تربیتی،منبع آزمون آموزگاری 1402

تعریف و اهمیت اداره کلاس درس

کلاس‌هایی که به خوبی اداره می‌شوند، بهترین فرصت‌های یادگیری را برای دانش‌آموزان فراهم می‌آورند. از این رو، همه صاحب‌نظران در تعریف اداره کلاس درس بر ایجاد محیط‌های سالم و فراهم کردن فرصت‌های مناسب یادگیری تأکید کرده‌اند.

فتسکو و مککلور اداره کلاس را چنین تعریف کرده‌اند:
«اقداماتی که معلم برای ایجاد و حفظ یک محیط یادگیری سازنده به کار می‌گیرد.»

در تعریفی دیگر، اداره کلاس درس به معنای ایجاد و حفظ محیطی است که منشأ یادگیری و پیشرفت باشد.

اصطلاحی که همراه با اداره کلاس درس به کار می‌رود، «برقراری (حفظ) انضباط» است. برقراری انضباط یعنی اقدام‌هایی که معلم و مسئولان آموزشگاه برای جلوگیری از رفتارهای مشکل‌آفرین یا کاهش آنها در آینده انجام می‌دهند.

اداره صحیح کلاس درس یکی از مسائل مهم آموزشی است، زیرا معلم می‌تواند رفتارهای مخرب و مزاحم را اصلاح کند و با ایجاد محیطی آرام و بدون تنش، شرکت دانش‌آموزان را در فعالیت‌های یادگیری افزایش دهد. همچنین اداره صحیح کلاس و فراهم آوردن جو مشارکت و صمیمیت، سطح انگیزش یادگیری دانش‌آموزان را بالا می‌برد.

اداره کلاس درس در آموزش معلم‌محور و یادگیرنده‌محور

در ادامه به موضوع بخش اداره کلاس،فصل بیست روانشناسی تربیتی،منبع آزمون آموزگاری 1402 پرداخته شده است.

اداره کلاس درس عمدتاً در آموزش معلم‌محور مطرح است، زیرا در این روش دانش‌آموزان غالباً به طور گروهی در کلاس حضور دارند و باید مقررات کلاس را رعایت کنند.

در کلاس‌های معلم‌محور برای ایجاد محیط سالم، وضع مقرراتی مانند نحوه رفتار دانش‌آموزان نسبت به یکدیگر، حفظ سکوت هنگام تدریس، رعایت نوبت در سؤال پرسیدن و … ضروری است و این مقررات معمولاً توسط معلم تعیین می‌شود.

اما در روش‌های یادگیرنده‌محور یا دانش‌آموزمحور، معلمان چندان نگران مشکلات کلاس‌داری و انضباط نیستند؛ زیرا دانش‌آموزان بیشتر مشغول کار گروهی، پروژه‌های تحقیقی، نوشتن، آزمایش و فعالیت‌های فردی و جمعی هستند.

طبق نظر اسلاوین، اگر دانش‌آموزان در کلاس‌های یادگیرنده‌محور به‌طور عمیق در فعالیت‌ها مشارکت داشته و تحت تأثیر گوناگونی و ماهیت اجتماعی این فعالیت‌ها قرار گیرند، نیاز به اقدامات انضباطی کاهش می‌یابد.

همچنین در این نوع کلاس‌ها، مقررات رفتاری معمولاً با مشارکت و توافق دانش‌آموزان و معلم وضع می‌شود و دانش‌آموزان داوطلبانه به این مقررات پایبند می‌شوند.

سبک‌های مختلف اداره کلاس درس

صرف‌نظر از اینکه آموزش معلم‌محور یا یادگیرنده‌محور باشد، معلم نقش رهبر کلاس را بر عهده دارد؛ زیرا هر گروهی نیازمند رهبری است و در کلاس، این نقش بر عهده معلم است.

سبک‌های مختلف رهبری معلم در کلاس عبارت‌اند از:

سبک اقتدارگرایانه

این کلاس‌ها با اقتدار اداره می‌شوند و کسی نمی‌تواند قوانین را زیر پا بگذارد یا حقوق دیگران را نادیده بگیرد.

سبک مستبدانه

در سبک مستبدانه یا تحکم‌آمیز، تنها معلم بر کلاس حکومت می‌کند و دانش‌آموزان حق اظهار وجود ندارند.

قوانین یا وجود ندارند یا به نفع معلم تعبیر می‌شوند.

دانش‌آموزان در این کلاس‌ها آزادی، برابری و احترام متقابل را تجربه نمی‌کنند و تنها اطاعت از دستورات معلم و رفتار تحکم‌آمیز را می‌آموزند.

معلمان مستبد کنترل و محدودیت زیادی بر دانش‌آموزان اعمال می‌کنند و ارتباط کلامی کمی با آنها دارند.

دانش‌آموزان این کلاس‌ها یادگیرندگان منفعل و مضطربی هستند و مهارت‌های ارتباطی ضعیفی دارند.

سبک آزادگذاری

در سبک آزادگذاری یا آسان‌گیری، هیچ قاعده و محدودیتی بر رفتار دانش‌آموزان حاکم نیست و هر کسی هر طور که بخواهد عمل می‌کند.

در چنین کلاس‌هایی هرج و مرج حاکم است، زیرا معلم محدودیتی اعمال نمی‌کند و رهنمودی نمی‌دهد.

دانش‌آموزان این کلاس‌ها مهارت‌های تحصیلی و کنترل شخصی ضعیفی دارند و معمولاً کودکان بدون رهبر، رهبرانی ناتوان برای خود انتخاب می‌کنند.

در این مقاله به موضوع بخش اداره کلاس،فصل بیست روانشناسی تربیتی،منبع آزمون آموزگاری 1402 پرداخته شده است.