انواع پژوهش ها،فصل دوم روانشناسی تربیتی،منبع آزمون آموزگاری ۱۴۰۲

روانشناسی پرورشی و انواع روش‌های پژوهش در آن

همان‌طور که در فصل قبل توضیح داده شد، روانشناسی پرورشی یا روانشناسی تربیتی شاخه‌ای از علم روانشناسی است. روانشناسی خود عضوی از خانواده علوم به‌شمار می‌رود و دانش روانشناسی پرورشی مانند سایر رشته‌های علمی از طریق پژوهش علمی به دست می‌آید. این رشته دارای روش‌های پژوهشی متنوعی است که می‌توان آن‌ها را در چند دسته اصلی بررسی کرد:

• پژوهش توصیفی
• پژوهش کیفی
• پژوهش کمی
• پژوهش همبستگی
• پژوهش آزمایشی
• اقدام پژوهی

در ادامه هر یک از این روش‌ها توضیح داده می‌شوند.

پژوهش توصیفی

پژوهش توصیفی به مطالعه و توصیف موقعیت‌ها و رویدادها می‌پردازد و هدف آن شناخت وضعیت فعلی و ویژگی‌های موجود است. با انجام این نوع پژوهش می‌توانیم ویژگی‌های دانش‌آموزان، دانشجویان، معلمان و آموزشگاه‌ها را بررسی کنیم و به پاسخ سوالاتی درباره وضعیت فعلی آن‌ها برسیم.

در پژوهش توصیفی معمولاً از ابزارهایی مانند آزمون، پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده استفاده می‌شود تا چگونگی یا ویژگی‌های یک موقعیت یا پدیده به‌خوبی توصیف گردد. نمونه سوالات پژوهش توصیفی شامل موارد زیر است:

• معلمان پایه اول چه راهبردهایی را برای ایجاد انگیزش در دانش‌آموزان به کار می‌برند؟
• نوجوانان هدف مدرسه را چگونه می‌دانند؟
• معلمان هنگام استفاده از یادگیری مشارکتی در کلاس با چه موانعی مواجه می‌شوند؟

نمونه پژوهش توصیفی:
یک پژوهش توصیفی با روش موردی درباره دانش‌آموزی به نام براندی بیندر انجام شد. براندی از بیماری صرع شدید رنج می‌برد و در شش سالگی نصف سمت راست مغز خود را از دست داد. این موضوع باعث شد کنترل سمت چپ بدن خود را از دست بدهد. اما پس از سال‌ها تمرین و درمان، او در ۱۷ سالگی دانش‌آموزی موفق بود که در تمام دروس نمره عالی می‌گرفت. براندی به موسیقی و هنر علاقه‌مند است، در حالی که معمولاً این فعالیت‌ها به نیمکره راست مغز نسبت داده می‌شوند. این مطالعه نشان داد که مغز قابلیت جبران و بهبود شگفت‌انگیز دارد و دیدگاه کلیشه‌ای درباره فعالیت مستقل نیمکره‌های مغز صحیح نیست.

پژوهش کیفی

پژوهش کیفی به توصیف جامع و کل‌نگرانه پدیده‌های پیچیده پرورشی می‌پردازد و از داده‌های غیرعددی مانند گزارش‌های کلامی، اسناد کتبی، تصاویر و نمودارها استفاده می‌کند. این نوع پژوهش اطلاعاتی ارائه می‌دهد که قابل تبدیل به اعداد نیستند و عمیقاً به بررسی پدیده‌های پیچیده می‌پردازد.

مدافعان پژوهش کیفی معتقدند برخی موضوعات را نمی‌توان به صورت کمّی بیان کرد و تلاش برای عددی کردن آن‌ها موجب از دست رفتن اهمیت آن‌ها می‌شود. گری، یکی از نظریه‌پردازان، پژوهش کیفی را این‌گونه توصیف می‌کند:
«پژوهش کیفی در بستر طبیعی و واقعی زندگی انجام می‌شود و مدت زمان طولانی‌تری را در بر می‌گیرد. این پژوهش نشان می‌دهد که چگونه و چرا رویدادها اتفاق می‌افتند و شامل بررسی انگیزش‌ها، هیجانات، تعصبات، همکاری‌ها و تعارضات بین فردی است.»

ابزارهای پژوهش کیفی شامل مصاحبه‌های عمیق، مشاهدات دقیق و بررسی محصولات مختلف (کتاب، روزنامه، مجله) است. پژوهشگر کیفی با تحلیل داده‌ها به دنبال یافتن الگوهاست و نتایج را به صورت گزارش‌های روایی و توصیفی منتشر می‌کند.

نمونه پژوهش کیفی:
در پژوهشی با عنوان «آموزگار کلاس اول»، هدف پژوهشگر شرح تجربه یک معلم پایه اول در طبقه متوسط جامعه آمریکا بود. پژوهشگر به مدت یک سال این معلم را مشاهده و با او مصاحبه کرد و همچنین طرح درس‌ها و تکالیف دانش‌آموزان را بررسی نمود. این پژوهش گزارشی واقعی از موفقیت‌ها و مشکلات معلم ارائه داد، بدون اینکه ادعا کند یافته‌ها قابل تعمیم به همه معلمان هستند.

پژوهش کمی

برخلاف پژوهش کیفی که از داده‌های غیرعددی استفاده می‌کند، پژوهش کمی مبتنی بر داده‌های عددی است. پژوهش کمی اطلاعاتی فراهم می‌کند که قابل اندازه‌گیری و تبدیل به عدد هستند.

تمام پژوهش‌های کیفی، توصیفی به شمار می‌روند.

پژوهش همبستگی

پژوهش همبستگی به بررسی رابطه بین دو یا چند متغیر (رویداد یا ویژگی) می‌پردازد. این روش می‌تواند رابطه زمانی و پیش‌بینی بین متغیرها را تعیین کند.

پژوهش آزمایشی

پژوهش‌های توصیفی و همبستگی تنها به توصیف و پیش‌بینی می‌پردازند و نمی‌توانند رابطه علت و معلولی را ثابت کنند. اما پژوهش آزمایشی این امکان را فراهم می‌کند که علت و معلول بین متغیرها شناسایی شود.

اگر پژوهشگری بخواهد نتایج پژوهش‌های توصیفی یا همبستگی را ریشه‌یابی کند و روابط یافت‌شده را به روابط علت و معلول تبدیل نماید، باید «آزمایش» انجام دهد.

بنابراین، پژوهش آزمایشی دقیق‌ترین و معتبرترین نوع پژوهش در حوزه آموزش و یادگیری است.

برای دسترسی کامل به آزمون آنلاین هوش و استعداد معلمی” کلیک “کنید

جهت خرید سوالات چامع استخدامی دبیری زبان و ادبیات فارسی “کلیک” کنید