تعریف راهبرد یادگیری، فصل یازدهم روانشناسی تربیتی ، منبع آزمون آموزگاری ۱۴۰۲

انواع راهبردهای یادگیری: شناختی و فراشناختی

راهبردهای یادگیری و مطالعه معمولاً به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند: راهبردهای شناختی و راهبردهای فراشناختی. چون شناخت و فراشناخت شامل فرایندهای یادگیری، یادآوری و تفکر هستند، این راهبردها در واقع روش‌های یادگیری و تفکر نیز محسوب می‌شوند.

پیش از معرفی راهبردهای شناختی و فراشناختی، ابتدا باید مفهوم شناخت و فراشناخت را تعریف کنیم.

شناخت چیست؟

شناخت به مجموعه فرایندهای ذهنی گفته می‌شود که یادگیری، یادآوری و تفکر را ممکن می‌سازند. به طور دقیق‌تر، شناخت فرایندهایی است که به کمک آنها اطلاعات را دریافت، درک، رمزگذاری و در حافظه ذخیره می‌کنیم تا هنگام نیاز آن‌ها را بازیابی و استفاده کنیم.

فراشناخت چیست؟

فراشناخت به معنای «شناخت درباره شناخت» یا «دانستن درباره دانستن» است. به بیان دقیق‌تر، فراشناخت دانش فرد درباره چگونگی یادگیری خود است. این دانش شامل سه بخش است:

1. دانش مربوط به خود یادگیرنده: شناخت ترجیحات، علاقه‌ها، عادت‌های مطالعه، هدف‌ها و نقاط قوت و ضعف فرد.
2. دانش مربوط به موضوع یادگیری: اطلاعاتی درباره سطح دشواری موضوع و میزان تلاش لازم برای یادگیری آن.
3. دانش مربوط به راهبردهای یادگیری: آگاهی از راهبردهای یادگیری و چگونگی استفاده مؤثر از آنها.

سانتروک بین دانش فراشناختی و فعالیت فراشناختی تفاوت قائل شده است. فعالیت فراشناختی زمانی رخ می‌دهد که یادگیرنده به صورت آگاهانه راهبردهای خود را در حین حل مسئله و تفکر هدایت و نظارت می‌کند.

اهمیت دانش فراشناختی

دانش فراشناختی به یادگیرنده امکان می‌دهد که لحظه به لحظه از روند یادگیری خود آگاه باشد، پیشرفت کارش را بسنجد و نقاط قوت و ضعف خود را بشناسد. به گفته هولت:

«دانش‌آموز خوب کسی است که می‌گوید “من نفهمیدم” زیرا دائماً میزان درک خود را نظارت می‌کند؛ اما دانش‌آموز ضعیف کسی است که نمی‌داند می‌فهمد یا نمی‌فهمد.»

فرا یادگیری چیست؟

فرا یادگیری مفهومی گسترده‌تر از فراشناخت است و به تسلط یادگیرنده بر موضوع یادگیری اشاره دارد. مک‌گیلکریست، مایرز و رید می‌گویند:

«فراشناخت به آگاهی فرد از فرایندهای فکری و کنترل آنها گفته می‌شود، اما فرا یادگیری شامل آگاهی از هدف‌ها، عواطف، روابط اجتماعی و بافت یادگیری نیز هست.»

راهبردهای شناختی یادگیری

1. تکرار یا مرور
2. بسط یا گسترش
3. سازماندهی

تکرار ویژه موضوعات ساده و غیرمعنی‌دار

برای یادگیری مطالب ساده و غیرمعنی‌دار مانند جدول ضرب یا علائم عناصر شیمیایی، حفظ بخش‌بندی شده مؤثر است. تقسیم اطلاعات به بخش‌های کوچک‌تر یادگیری را آسان‌تر کرده و انتقال به حافظه بلندمدت را تسهیل می‌کند.

تکرار ویژه موضوعات پیچیده و معنی‌دار

برای یادگیری موضوعات پیچیده‌تر، استفاده از راهبردهای پیشرفته‌تر توصیه می‌شود. این راهبردها به تمرکز بر نکات کلیدی و اطلاعات مهم کمک می‌کنند.

مثلاً علامت‌گذاری نکات مهم در یک مقاله یا حاشیه‌نویسی اطلاعات کلیدی در دفترچه راهنما از این دست هستند.

این نوع تکرار بیشتر نیازمند تفکر فعال است و باعث افزایش درک و حافظه می‌شود.

جهت دانلود سوالات مبانی جامعه شناسی ازمون دبیری مطالعات اجتماعی ” کلیک “ کنید