فصل بیست و دوم روانشناسی تربیتی

ارزشیابی پیشرفت تحصیلی به معنای مقایسه نتایج حاصل از سنجش عملکرد یادگیرندگان با هدف‌های آموزشی است تا مشخص شود آیا فعالیت‌های آموزشی معلمان و تلاش‌های دانش‌آموزان موفقیت‌آمیز بوده‌اند و در چه سطحی.

روایی به میزان سنجش دقیق آزمون یا ابزار ارزیابی از ویژگی مورد نظر گفته می‌شود.

• روایی محتوایی به این معناست که نمونه سوالات یا تکالیف آزمون تا چه حد نمایانگر کل جامعه سوالات یا اهداف درسی است.

پایایی به ثبات نتایج آزمون اشاره دارد. پایایی شرط لازم برای روایی است؛ یعنی آزمون باید پایا باشد تا روایی داشته باشد، اما ممکن است آزمون پایا باشد ولی روایی نداشته باشد.

انواع ارزشیابی در فصل بیست و دوم روانشناسی تربیتی

• ارزشیابی وابسته به ملاک: در این نوع، معیار مشخصی برای قضاوت وجود دارد و عملکرد یادگیرنده بر اساس آن سنجیده می‌شود.
• ارزشیابی وابسته به هنجار: ملاک نسبی است و عملکرد یادگیرنده در مقایسه با دیگران ارزیابی می‌شود.
• ارزشیابی آغازین: پیش از شروع آموزش اجرا می‌شود تا پیش‌نیازها و دانش اولیه دانش‌آموزان را بسنجد.
• ارزشیابی تکوینی: در طول دوره آموزش، چندین بار انجام می‌شود تا مشکلات یادگیری و نواقص آموزش شناسایی و اصلاح شوند.
• ارزشیابی تراکمی: در پایان دوره آموزشی برای قضاوت درباره میزان یادگیری و اثربخشی آموزش انجام می‌شود و منجر به نمره‌گذاری دانش‌آموزان می‌گردد.

نمره‌گذاری:

معلم با استفاده از اطلاعات سنجش، درباره کیفیت پیشرفت دانش‌آموزان داوری کرده و نمره اختصاص می‌دهد. نمره‌گذاری اهداف مختلفی مانند هدف‌های اداری، اطلاعاتی، انگیزشی و هدایتی دارد. هر منبع نمره باید وزن مناسبی در نظر گرفته شود.

کاربرد تکنولوژی در سنجش و ارزشیابی:

تکنولوژی کامپیوتر در ساخت، چاپ، اجرای آزمون‌ها و نمره‌گذاری به بهبود فرایند ارزشیابی کمک می‌کند.

بازخورد معلم و اثرات نمره:

بازخورد معلم بر ورقه‌های امتحانی، به ویژه برای بهبود عملکرد دانش‌آموزان موثر است. برای دانش‌آموزان خردسال توضیحات شفاهی مناسب‌تر و برای دانش‌آموزان بزرگ‌تر، توضیحات کتبی موثرتر است.

نظر صاحب‌نظران درباره نمره و نمره‌گذاری:

وجود نمره و نمره‌گذاری ضروری است و نمرات کاربردهای متعددی دارند، بنابراین نمی‌توان آن‌ها را حذف کرد.

خودآزمایی در زمینه فصل بیست و دوم روانشناسی تربیتی

1. کدام جمله درست است؟
   الف) پایایی شرط روایی است.
   ب) روایی شرط پایایی است.
   پ) هر دو درست‌اند.
   ت) هیچکدام درست نیست.
2. مهم‌ترین هدف ارزشیابی تکوینی چیست؟
   الف) نمره دادن و صدور گواهینامه
   ب) تصمیم‌گیری درباره ارتقاء دانش‌آموزان
   پ) انتخاب دانش‌آموزان مستعد برای تحصیلات عالی
   ت) کمک به معلم در بهبود روش‌های آموزشی و رفع نواقص یادگیری
3. کدام سنجش وابسته به ملاک مطلق است؟
   الف) آزمون‌های هوش
   ب) کنکور سراسری
   پ) پرسشنامه‌های شخصیت
   ت) امتحانات نهایی دبیرستان
4. دسته‌بندی انواع ارزشیابی پیشرفت تحصیلی را توضیح دهید.
5. روایی و پایایی را تعریف و رابطه آن‌ها را شرح دهید.
6. روش‌ها و اهداف نمره‌گذاری را توضیح دهید.
7. تأثیرات مثبت و منفی نمرات بالا و پایین را با مثال بنویسید.
8. روش‌های بازخورد معلمان به یادگیرندگان در سطوح مختلف را شرح دهید.
9. نظر خود را درباره حفظ یا حذف نمره و نمره‌گذاری بیان کنید.