ش‌های باز پاسخ در سنجش آموزشی

روش‌های باز پاسخ در سنجش شامل دو دسته اصلی است:

• آزمون‌های کوته پاسخ
• آزمون‌های تشریحی و انشایی

از نظر دقت و یکنواختی در تصحیح پاسخ‌ها، آزمون‌های کوته پاسخ به آزمون‌های عینی نزدیک‌ترند، اما آزمون‌های تشریحی، به ویژه آزمون‌های گسترده پاسخ، از روش‌های سنجش غیرعینی (ذهنی) محسوب می‌شوند. در این آزمون‌ها، نحوه تصحیح پاسخ‌ها تا حد زیادی تحت تأثیر نظر شخصی مصحح قرار می‌گیرد.

آزمون کوته پاسخ

آزمون کوته پاسخ شامل مجموعه‌ای از سؤال‌های دارای پاسخ‌های کوتاه و مشخص است. در این نوع آزمون، از شرکت‌کننده خواسته می‌شود تا کلمه، عبارت، جمله، عدد یا علامتی را در پاسخ به سؤال یا تکمیل جمله‌ای ناتمام بنویسد. سوال‌های کوته پاسخ به دو دسته تقسیم می‌شوند:
۱. نوع پرسشی
۲. نوع کامل کردنی

نمونه سوالات کوته پاسخ:

• در تساوی ۲۵ = ۵ + ۵x، مقدار x چقدر است؟ (پاسخ: 4)
• در سوخت و ساز طبیعی بدن، گلوکز اضافی خون به صورت ____ ذخیره می‌شود. (پاسخ: گلیکوژن)

امتیازها و محدودیت‌های آزمون کوته پاسخ

مزایای آزمون‌های کوته پاسخ عبارت‌اند از:

• پاسخ‌ها توسط آزمون‌شوندگان تولید می‌شود و در تصحیح آن‌ها دخالت نظر شخصی مصحح کمتر است.
• از حدس زدن تصادفی جلوگیری می‌کند.
• تهیه سؤال‌های آن نسبتاً آسان است.

برای طراحی سؤال‌های کوته پاسخ، نکات زیر اهمیت دارد:

1. هر سؤال باید یک موضوع مهم و هدف آموزشی مشخص داشته باشد.
2. در هر سؤال، بیشتر از یک هدف قرار ندهید.
3. سؤال‌ها باید کاملاً روشن و قابل فهم برای آزمون‌شوندگان باشند.
4. مطالب اصلی را در متن سؤال بگنجانید و از تکرار آن‌ها در گزینه‌ها خودداری کنید.
5. گزینه‌ها باید به یک موضوع واحد مربوط و متجانس باشند.
6. گزینه درست باید فقط یک گزینه یا به طور قطع از بقیه درست‌تر باشد.
7. سؤال را مستقیماً از کتاب رونویسی نکنید.
8. گزینه‌های انحرافی باید توجه آزمون‌شوندگان ناآگاه را جلب کنند.
9. گزینه‌ها باید از نظر دستوری مکمل متن سؤال باشند.
10. از به کار بردن اشاره‌های دستوری نامربوط خودداری کنید.
11. از عبارت‌هایی مثل «همه موارد بالا» یا «و غیره» استفاده نکنید.
12. تا حد امکان گزینه «هیچ‌کدام» را حذف کنید.
13. سؤال‌ها باید مستقل از هم باشند.
14. از سؤال‌های گمراه‌کننده پرهیز کنید.
15. طول گزینه درست را در سوالات مختلف تغییر دهید.
16. محل گزینه درست را به صورت تصادفی قرار دهید.
17. ترجیحاً در متن سؤال به جای جمله ناتمام، از جمله پرسشی استفاده کنید.
18. اگر جمله ناتمام است، جای خالی را در پایان جمله قرار دهید.

آزمون تشریحی در زمینه فصل بیست و یک روانشناسی تربیتی

آزمون تشریحی یکی از روش‌های سنجش باز پاسخ و غیر عینی (ذهنی) است. بسته به میزان آزادی عمل پاسخ‌دهنده، دو نوع آزمون تشریحی وجود دارد:

1. آزمون تشریحی گسترده پاسخ
2. آزمون تشریحی محدود پاسخ

در آزمون تشریحی گسترده، آزمون‌شوندگان محدودیتی در نحوه پاسخ دادن ندارند و می‌توانند آزادانه پاسخ خود را پرورش و سازمان‌دهی کنند. این آزادی معمولاً هم در زمان پاسخ‌دهی و هم در حجم پاسخ‌ها اعمال می‌شود.

نمونه سؤال گسترده پاسخ:

• آنچه به نظر شما باید در برنامه امتحانی یک آموزشگاه گنجانده شود را بنویسید و نوع آزمون مناسب را با دلایل منطقی شرح دهید.

در آزمون تشریحی محدود پاسخ، پاسخ‌دهنده ملزم است پاسخ خود را در چهارچوب شرایط خاصی مانند محدودیت زمان و حجم پاسخ تنظیم کند.

نمونه سؤال محدود پاسخ:

• توضیح دهید چرا فشارسنج (بارومتر) یکی از ابزارهای مفید برای پیش‌بینی هواست. پاسخ خود را در یک پاراگراف بنویسید.