چکیده فصل: آموزش مبتنی بر تعامل و روشهای تدریس فعال فصل نهم فنون تدریس
آموزش مبتنی بر تعامل بر توسعه انتخاب آزاد معیارها برای رسیدن به حقایق علمی و اجتماعی بر پایه فعالیتهای مردمسالارانه تأکید دارد. یکی از عوامل کلیدی موفقیت این روشها، حس اعتماد دو جانبه میان معلم و دانشآموزان است. معلم مسئول سازماندهی محیط آموزشی است اما دیدگاهها و عقاید خود را به دانشآموزان تحمیل نمیکند. او با ایجاد روابط فردی و جمعی مثبت و نگرشی سازنده نسبت به فعالیتهای خلاق، جریان آموزش را هدایت میکند. در چنین فضایی، محیط آموزشی سرشار از چالش، اعتماد و احترام متقابل است.
روشهای آموزش مبتنی بر تعامل
در چارچوب این رویکرد، چندین روش مهم قابل اجراست که عبارتند از:
- روش پرسش و پاسخ
- روش ایفای نقش
- روش بحث گروهی
- روش یادگیری مشارکتی
- روش بدیعهپردازی
روش پرسش و پاسخ
معلم با طرح سؤالهای متوالی، دانشآموزان را به تفکر درباره مفاهیم جدید تشویق میکند. این روش که به «روش سقراطی» یا گاهی به «روش راجرز» نیز معروف است، بر سه اصل اساسی استوار است:
- وجود سؤال اولیه برای برانگیختن کنجکاوی
- طرح سؤالهای پیدرپی برای حفظ توجه و تفکر
- هدایت تلاش ذهنی دانشآموزان
این روش برای کلاسهای کمجمعیت مناسب است و در کلاسهای پرجمعیت کاربرد ندارد.
روش ایفای نقش
این روش ریشه در ابعاد فردی و اجتماعی تعلیم و تربیت دارد. در بعد فردی، دانشآموزان با ایفای نقش، معنی فردیت خود را در جهان اجتماعی کشف کرده و تعارضهای فردی را با کمک گروههای اجتماعی حل میکنند. در بعد اجتماعی، آنها موقعیتها و مسائل خاص بینفردی را تحلیل کرده و روابط مردمسالارانه را در موقعیتهای خود اعمال میکنند. مراحل اجرای این روش عبارتاند از:
- تعیین موضوع و طرح مسئله
- انتخاب ایفاکنندگان نقش و تعیین نقشها
- فراهم کردن امکانات و پردازش صحنه
- آمادهسازی دانشآموزان برای مشاهده و تحلیل نمایش
- اجرای نمایش
- بحث و ارزیابی نمایش
- اجرای مجدد نمایش
- بحث و تعمیم تجارب
روش بحث گروهی
روش بحث گروهی یکی از روشهای مؤثر آموزشی است که محور آن مباحثه و مناظره است و برای کلاسهای با جمعیت ۶ تا ۲۰ نفر مناسب است. در این روش، مطالب علمی مستقیماً توسط معلم ارائه نمیشود بلکه معلم منابع را معرفی میکند تا دانشآموزان خود به مطالعه و جمعآوری اطلاعات بپردازند. در این روش، علاقه و تسلط دانشآموز بر موضوع اهمیت بالایی دارد.
این روش علاوه بر افزایش دانش علمی و پرورش تفکر، مهارتهایی چون اظهار نظر در جمع، انتقادپذیری، قدرت بیان، استدلال، تحلیل و تصمیمگیری را در دانشآموزان تقویت میکند.
روش بحث گروهی نیز مراحل آمادگی، طراحی و اجرا دارد که در آن باید به انتخاب موضوع، فراهم کردن زمینههای مشترک، آرایش شبکههای ارتباطی و هدایت صحیح بحث توسط معلم توجه ویژه شود. اجرای نادرست این روش میتواند منجر به بدآموزی شود.
خود را بیازمایید در زمینه موضوع فصل نهم فنون تدریس
- اصول استفاده از روش پرسش و پاسخ را در چند جمله بیان کنید.
- روش ایفای نقش را توضیح دهید و محاسن و محدودیتهای آن را بنویسید.
- روش پرسش و پاسخ را با روش ایفای نقش مقایسه کنید و تفاوتها و شباهتهای آنها را بنویسید.
- آثار فردی و اجتماعی روش ایفای نقش را شرح دهید.
- نقش معلم در اجرای ایفای نقش را بیان کنید.
- محاسن و محدودیتهای روش ایفای نقش را خلاصه کنید.
- روش بحث گروهی را تعریف کرده و اهداف آن را با مثال توضیح دهید.
- روش بحث گروهی را با روشهای ایفای نقش و پرسش و پاسخ مقایسه کنید و جدولی از شباهتها و تفاوتها تنظیم نمایید.
- روش یادگیری مشارکتی را با توجه به مطالب کتاب شرح دهید.
- اهداف روش مشارکتی را تحلیل کرده و تأثیر آن را بر زندگی دانشآموزان بیان کنید.
- رویکردهای مختلف روش مشارکتی را مقایسه و شباهتهای آنها را توضیح دهید.
- مراحل اجرای روش مشارکتی را نام برده و آثار تربیتی هر مرحله را خلاصه کنید.
- یکی از مباحث علوم اجتماعی دوره راهنمایی را انتخاب کرده و با روش مشارکتی تدریس نمایید.
- روش بدیعهپردازی را تعریف کرده و انواع شیوههای آن را نام ببرید.
- مراحل روش بدیعهپردازی را در شیوههای مختلف توضیح دهید.
- مزایا و محدودیتهای روش بدیعهپردازی را خلاصه کنید.

