نظریه‌های یادگیری رفتاری: شرطی‌سازی پاسخگر (کلاسیک) پاولفی و کاربردهای آموزشی آن

در این فصل به بررسی مهم‌ترین نظریه‌های یادگیری رفتاری می‌پردازیم که بیشترین کاربرد را در آموزش دارند. یکی از این نظریه‌ها، نظریه شرطی‌سازی پاسخگر یا شرطی‌سازی کلاسیک است که توسط ایوان پترویچ پاولف، دانشمند روسی اوایل قرن بیستم، مطرح شده است.

نظریه شرطی‌سازی پاسخگر (کلاسیک) پاولف چیست؟

شرطی‌سازی پاسخگر به رابطه بین یک محرک و واکنش طبیعی یا بازتاب بدن جاندار اشاره دارد. پاولف نشان داد که می‌توان بازتاب‌های طبیعی مانند ترشح بزاق در انسان یا حیوان را با شرطی‌سازی گسترش داد. برای مثال، ترشح بزاق هنگام دیدن غذا یا تغییر اندازه مردمک چشم به نور، نمونه‌هایی از بازتاب‌های طبیعی هستند. در این نظریه، رفتار پاسخگر (Respondent Behavior) به رفتارهایی گفته می‌شود که به طور خودکار و بر اساس محرک‌های خاص ایجاد می‌شوند.

فرایند شرطی‌سازی پاسخگر بر اساس آزمایش‌های پاولف

1. محرک غیرشرطی (US): غذایی که به حیوان داده می‌شود محرک غیرشرطی است که واکنش طبیعی و خودکار مانند ترشح بزاق (پاسخ غیرشرطی – UR) را ایجاد می‌کند.
2. محرک خنثی (NS): صدای زنگ که قبل از محرک غیرشرطی ارائه می‌شود و پیش از شرطی‌سازی هیچ واکنشی مانند ترشح بزاق ایجاد نمی‌کند.

نمونه‌ای از شرطی‌سازی پاسخگر در انسان: آزمایش آلبرت کوچک

رجان بی واتسون، روانشناس مشهور، نظریه پاولف را در انسان با آزمایش «آلبرت کوچک» اثبات کرد. در این آزمایش، ترس کودک از موش سفید با همراهی صدای بلند (محرک غیرشرطی که واکنش ترس ایجاد می‌کرد) شرطی شد. پس از شرطی شدن، کودک حتی به اشیای پشمالوی مشابه نیز واکنش ترس نشان داد. این پدیده به نام «تعمیم محرک» شناخته می‌شود.

خاموش کردن پاسخ شرطی در نظریه شرطی‌سازی پاسخگر

نمونه خاموش کردن پاسخ شرطی در انسان

بازگشت خودبه‌خودی پاسخ شرطی

گاهی پس از خاموش شدن پاسخ شرطی و گذشت زمان، پاسخ شرطی به صورت موقت بازمی‌گردد که این پدیده «بازگشت خودبه‌خودی» نام دارد. اگر پس از این بازگشت، فرآیند خاموشی ادامه یابد، پاسخ شرطی به طور کامل حذف خواهد شد و بازگشت مجدد رخ نخواهد داد.

جهت خرید سوالات دستور زبان و ادبیات دبیری  زبان فارسی ” کلیک “ کنید

جهت خرید سوالات تاریخ ادبیات دبیری زبان و ادبیات فارسی ” کلیک “ کنید