چکیده، فصل سوم فنون تدریس از سری منابع آزمون آموزگاری ۱۴۰۲

خلاصه فصل

هر علمی ساختار و زبان فنی مخصوص به خود را دارد که آن را از سایر علوم متمایز می‌کند و علوم تربیتی نیز از این قاعده مستثنی نیست. هرچند برخی مفاهیمی مانند پرورش، آموزش، تدریس و حرفه‌آموزی را معادل یکدیگر می‌دانند، اما این واژه‌ها معانی دقیقاً یکسانی ندارند.
پرورش یا تربیت مفهومی کلی‌تر و گسترده‌تر از آموزش و تدریس است؛ پرورش یک نظام یا جریان مستمر برای هدایت رشد همه‌جانبه انسان است، در حالی که آموزش و تدریس فعالیت‌های هدفمند و محدودتری هستند که در قالب این نظام انجام می‌شوند.

تدریس و آموزش نیز تفاوت دارند؛ تدریس بخشی از فعالیت‌های آموزشی است که معمولاً با حضور معلم در کلاس درس انجام می‌شود، اما آموزش مفهوم کلی‌تری دارد و می‌تواند بدون حضور معلم، از طریق رسانه‌هایی مانند تلویزیون یا فیلم نیز انجام گیرد. به عبارت دیگر، هر تدریسی نوعی آموزش است، اما هر آموزشی تدریس محسوب نمی‌شود. تدریس به معنای تعامل هدفمند، منظم و طراحی‌شده معلم با دانش‌آموز برای ایجاد موقعیت یادگیری است.

دیدگاه‌های مختلفی درباره تعریف و انواع تدریس وجود دارد؛ برخی آن را توصیفی، موفقیتی، ارادی، هنجاری یا علمی تقسیم‌بندی کرده‌اند. همچنین بسیاری از متخصصان تعلیم و تربیت معتقدند تدریس پیوندی ناگسستنی با مسائل اجتماعی دارد، چرا که یکی از کارکردهای مهم آن بازسازی و تحول اجتماعی است.

در حوزه نظریه‌های تدریس، نظریه «تدریس وحدت‌یافته» مطرح شده که آن را با طرحی دو بعدی توضیح می‌دهد:

• در بعد افقی، معارف بشری را محصول سه نوع مطالعه توصیفی، تجویزی و هنجاری می‌داند.
• در بعد عمودی، دو سؤال اساسی مطرح است: «چه باید تدریس شود؟» که مربوط به محتواست و «چگونه باید تدریس شود؟» که مربوط به روش تدریس است.

خود را بیازمایید

1. مفهوم پرورش، آموزش، حرفه‌آموزی و تدریس را با هم مقایسه کنید و وجوه اشتراک و افتراق آنها را در نیم صفحه توضیح دهید.
2. تدریس را در دو سطر تعریف کنید و مفاهیم موجود در آن را تحلیل نمایید.
3. نظریه تدریس وحدت‌یافته را توضیح دهید.
4. علت تجویزی بودن برنامه درسی و روش تدریس را به اختصار بیان کنید.
5. عوامل مؤثر بر تدریس را براساس تحقیق لاندگرن ترسیم و تأثیر متقابل آنها را توضیح دهید.
6. عوامل محدودکننده تدریس را نام ببرید و تأثیر هر گروه را شرح دهید.
7. چهار عامل مؤثر بر تدریس را نام ببرید و با ذکر مثال نوع تأثیر هر کدام را توضیح دهید.
8. کارکردهای تدریس را بیان کنید و از هر کدام پنج مورد مثال بزنید.
9. دو ساخت مختلف نظام آموزشی را با توجه به نوع تصمیم‌گیری نام ببرید و عملکرد آنها را مقایسه کنید.
10. مفهوم تدریس را از دیدگاه‌های مختلف بررسی و بهترین مفهوم را با دلیل معرفی کنید.

پس از پاسخ‌دهی به سوالات، پاسخ‌های خود را ارزیابی کنید.