انواع انتقال یادگیری
انتقال یادگیری انواع مختلفی دارد که در اینجا مهمترین آنها را به همراه مثالهایی برای هر کدام توضیح میدهیم.
انتقال مثبت و انتقال منفی
یکی از تقسیمبندیهای اصلی انتقال یادگیری، تفکیک آن به انتقال مثبت و انتقال منفی است.
- انتقال مثبت زمانی رخ میدهد که یادگیریهای قبلی باعث تسهیل یادگیریها یا عملکردهای بعدی میشوند.
مثال: فردی که دوچرخهسواری را بلد است، یادگیری موتورسواری برایش آسانتر خواهد بود، زیرا برخی اصول و مهارتهای دوچرخهسواری به موتورسواری انتقال مییابد.
مثال دیگر: دانشآموزی که مهارتهای ریاضی را آموخته، از این دانش برای حل مسائل درس فیزیک استفاده میکند. - انتقال منفی زمانی اتفاق میافتد که یادگیریهای قبلی مانع یا اختلالی در یادگیریهای بعدی ایجاد کنند.
انواع انتقال مثبت
هدف اصلی آموزش در مدارس و مراکز آموزشی، ایجاد انتقال مثبت یادگیری است که انواع مختلفی دارد:
انتقال نزدیک و انتقال دور
- انتقال نزدیک زمانی است که موقعیت یادگیری و موقعیت انتقال شبیه هم باشند.
مثال: دانشآموزی که تایپ با ماشین تحریر را یاد گرفته، میتواند این مهارت را به تایپ با صفحهکلید کامپیوتر انتقال دهد. - انتقال دور زمانی است که یادگیری در یک موقعیت، عملکرد در موقعیتی متفاوت و غیرشبیه را آسانتر میکند.
مثال: دانشجویی که در دفتر مهندسی کار میکند، از دانش جغرافیا برای تحلیل مسائل فضایی در کاری استفاده میکند که ارتباط مستقیمی با درس جغرافیا ندارد.
انتقال سطح پایین و انتقال سطح بالا
- انتقال سطح پایین شامل مهارتهایی است که به صورت خودکار و بدون تفکر آگاهانه در موقعیتهای جدید استفاده میشوند.
مثالها: خواندن جملات جدید توسط خوانندگان ماهر، رانندگی با مدلهای مختلف اتومبیل، مسواک زدن با مسواکهای متفاوت. - انتقال سطح بالا نیازمند به کارگیری آگاهانه دانش انتزاعی، اصول کلی یا قواعدی است که قبلاً یاد گرفته شده و در موقعیتهای جدید به کار میآیند.
این نوع انتقال دو نوع دارد:- انتقال ناظر به آینده: وقتی دانش فعلی برای کاربردهای آینده آماده میشود.
- انتقال ناظر به گذشته: زمانی که فرد برای حل مشکل فعلی به دانش و مهارتهای گذشته مراجعه میکند.
مثال:
- دانشآموزی که در حال طراحی روزنامه دیواری است، از دانش جغرافیا و زمینشناسی قبلی خود بهره میگیرد (انتقال ناظر به گذشته).
انتقال کلی و انتقال جزئی
- انتقال کلی به معنای افزایش تواناییهای عمومی یادگیرنده برای یادگیری و عملکرد در موقعیتهای مختلف و متنوع است.
- انتقال جزئی مربوط به افزایش توانایی یادگیرنده برای انجام عملکرد در شرایطی است که مشابه شرایط قبلی باشد.
تاریخچه این تقسیمبندی به نظریههای روانشناسی پرورشی مانند نظریه انضباط ذهنی و نظریه عناصر مشابه بازمیگردد:
- نظریه عناصر مشابه میگوید انتقال یادگیری زمانی رخ میدهد که بین موقعیتهای یادگیری، عناصر یا اصول مشابه وجود داشته باشند.
مثال:
- یادگیری زبان لاتین، یادگیری زبان انگلیسی را آسان میکند، چون بسیاری از کلمات انگلیسی ریشه لاتین دارند (انتقال جزئی و براساس شباهت عناصر).
اهمیت آموزش اصول و قواعد در انتقال یادگیری
متخصصانی مانند ثارندایک، گانیه و برونر اهمیت آموزش اصول و قواعد را برای افزایش انتقال یادگیری تأکید کردهاند.
- برونر: فهم اصول و اندیشههای بنیادی، کلید اصلی برای انتقال یادگیری است.
نقش روشها و راهبردهای مشترک در انتقال یادگیری
علاوه بر اصول مشترک، روشها و راهبردهای یادگیری که در موقعیتهای مختلف استفاده میشوند، انتقال یادگیری را تقویت میکنند.
این توضیح میتواند توجیهی برای موفقیت برخی یادگیرندگان در موضوعات مختلف باشد؛ این افراد از راهبردهای شناختی و فراشناختی بهره میبرند که در تمامی موضوعات درسی کاربرد دارد.
