ضرورت تعیین و تنظیم هدف های آموزشی،فصل پنجم فنون تدریس

تا زمانی که فرد مقصد خود را نداند، هرگز نمی‌تواند بهترین مسیر رسیدن به آن را انتخاب کند. دلیل وجود هر نظام آموزشی، تحقق هدف‌های مشخص آن نظام است. اگر هدف‌های آموزشی به درستی تحلیل نشده و اولویت‌بندی روشنی نداشته باشند، حرکت و فعالیت درست در چارچوب نظام آموزشی امکان‌پذیر نخواهد بود و تحقق اهداف نیز غیرممکن می‌شود. در این مقاله به موضوع ضرورت تعیین و تنظیم هدف های آموزشی،فصل پنجم فنون تدریس پرداخته شده است.
زیرا برنامه‌ریزی آموزشی، برنامه‌ریزی درسی و تمامی فعالیت‌های آموزشی بر اساس هدف‌های تعیین شده شکل می‌گیرند.

اگر به گذشته بازگردیم و به رفتار معلمان خود بیندیشیم، درمی‌یابیم که مؤثرترین و موفق‌ترین آنان ویژگی‌های خاصی داشتند؛ این معلمان دانش‌آموزان را افرادی مستقل و متفکر می‌دانستند و به خوبی از انتظارات خود آگاه بودند.
این معلمان محبوب تأثیر عمیقی بر نگرش‌ها، عادات و دانش ما داشتند و با راهنمایی دقیق، یادگیری ما را هدایت می‌کردند. تفاوت اصلی آن‌ها با دیگر معلمان، تنها در شیوه تدریس یا روش ارزشیابی نبود، بلکه وضوح هدف‌ها و نحوه اجرای فعالیت‌های آموزشی بود که آن‌ها را متمایز می‌کرد.

منابع تعیین هدف‌های آموزشی

از دیدگاه‌های مختلف، منابع تعیین اهداف آموزشی متفاوت است:

• روان‌شناسان تربیتی
  کودک و نیازهای او را محور تعیین هدف‌های آموزشی می‌دانند و معتقدند هرگونه آموزش خارج از نیاز، علاقه و توانایی دانش‌آموزان بی‌ثمر است.
• جامعه‌شناسان
  بر این باورند که هدف‌های آموزشی باید مبتنی بر حل مسائل و مشکلات اجتماعی باشد؛ چرا که مدرسه نهادی اجتماعی است که باید دانش‌آموزان را برای مقابله با چالش‌های زندگی اجتماعی آماده کند.
• علمای تربیتی
  ارزش‌های اساسی زندگی را از طریق آموزش به نسل‌های بعد منتقل می‌کنند و منبع اصلی تعیین هدف‌ها را فلسفه آموزش و پرورش می‌دانند.
• دیدگاه‌های سیاسی و اجتماعی
  برخی معتقدند تعلیم و تربیت مستقل از سیاست نیست و نگرش‌های سیاسی و اجتماعی باید در تعیین هدف‌های آموزشی مدنظر قرار گیرد.

نتیجه این است که هدف‌های آموزشی هر جامعه باید منطبق با فلسفه، ارزش‌ها، فرهنگ و نیازهای آن جامعه باشد؛ چرا که آموزش و پرورش از باورها و قضاوت‌های اجتماعی و سیاسی نشأت می‌گیرد.

همچنین عوامل دیگری مانند:

• موقعیت فرهنگی خانواده‌ها
• علایق و توانمندی‌های یادگیرندگان
• شرایط محیط آموزشی
• نگرش مربیان و متخصصان
• امکانات و تجهیزات موجود

در تعیین هدف‌های آموزشی نقش مهمی دارند.

نیازهای دانش‌آموزان

اگر هدف‌های نظام آموزشی را تغییر رفتارهای نامطلوب یا نسبتا مطلوب دانش‌آموزان به عملکردهای مطلوب علمی، اجتماعی و فرهنگی بدانیم، توجه به ویژگی‌ها و نیازهای آنان ضروری است.
دانش‌آموزان در مقاطع مختلف سنی نیازهای مشترکی دارند که شناخت آن‌ها از مهم‌ترین وظایف معلم و طراح آموزشی است.

نیازهای جامعه

توجه به نیازهای دانش‌آموزان مهم است، اما بدون توجه به نیازهای جامعه معنی ندارد.
افراد تربیت یافته باید بتوانند نیازهای جامعه را تأمین کنند. اگر نیازهای دانش‌آموزان با نیازهای جامعه هم‌راستا نباشد، در آینده دچار مشکلاتی خواهند شد.
بنابراین، نیازهای جامعه یکی از منابع مهم تعیین هدف‌های آموزشی است.

دیدگاه‌های متخصصان ضرورت تعیین و تنظیم هدف های آموزشی

دیدگاه‌ها و دانش تخصصی متخصصان نیز در تعیین هدف‌های آموزشی تأثیرگذار است.
مثلاً برای تعیین اهداف درس روان‌شناسی یادگیری، باید به نظریه‌ها، یافته‌ها و دیدگاه‌های جدید در این حوزه توجه کرد.