خلاصه فصل: نظریههای یادگیری رفتاری و شرطیسازی
نظریههای یادگیری رفتاری بر اساس رویکرد رفتارگرایی شکل گرفتهاند. رفتارگرایی معتقد است رفتار باید با استفاده از تجربیات قابل مشاهده تبیین شود، نه فرایندهای ذهنی غیرقابل مشاهده.
شرطیسازی کلاسیک (پاسخگر)
در شرطیسازی کلاسیک، یک محرک طبیعی مانند غذا با محرک غیرطبیعی مانند نور یا صدا چندین بار همراه میشود. در نتیجه، محرک غیرطبیعی توانایی ایجاد پاسخ مشابه پاسخ محرک طبیعی را پیدا میکند. این نوع شرطیسازی عمدتاً واکنشهای هیجانی را نسبت به موقعیتهای مختلف توضیح میدهد.
- زمانی که پاسخ شرطی به محرکهایی مشابه محرک اصلی داده شود، این حالت تعمیم محرک نام دارد. برعکس، اگر پاسخ فقط به ویژگیهای مشخص محرک داده شود، به آن تمیز محرک گفته میشود.
- اگر یک محرک شرطی به عنوان تقویتکننده برای محرک شرطی دیگری عمل کند و موجب شرطی شدن پاسخ به محرک جدید شود، این فرایند شرطی شدن در سطح بالاتر نامیده میشود. تفاوت اصلی این پدیده با تعمیم محرک در این است که شرطی شدن در سطح بالاتر بر پایه اصل مجاورت (نزدیکی زمانی) و تعمیم محرک بر اساس شباهت استوار است.
شرطیسازی وسیلهای (کنشگر)
اسکینر این قانون را گسترش داده و نظریه شرطیسازی کنشگر یا فعال را پایهگذاری کرد. مهمترین قوانین این نظریه عبارتند از:
- تقویت مثبت: پس از انجام رفتار و دریافت پیامد مطلوب، احتمال تکرار رفتار افزایش مییابد.
- تقویت منفی: پس از انجام رفتار و رهایی از محرک ناخوشایند، احتمال تکرار رفتار افزایش مییابد.
- تنبیه: دریافت پیامد نامطلوب در نتیجه رفتار که باعث کاهش احتمال تکرار آن رفتار میشود.
پدیدههای شرطیسازی کنشگر
پدیدههایی مانند خاموشی، بازگشت خودبهخودی، تعمیم محرک و تمیز محرک در شرطیسازی کنشگر مشابه شرطیسازی پاسخگر هستند. علاوه بر این، در شرطیسازی کنشگر پدیدههایی مانند تعمیم پاسخ (دادن پاسخهای مشابه به محرکهای مختلف) و تفکیک پاسخ (آموختن پاسخ واحد برای یک محرک خاص) وجود دارند.
کنترل رفتار و محرکها
- رفتار کنشگر یا وسیلهای تحت کنترل پیامدهای پسآیندی است که شامل تقویتکنندههای مثبت و منفی میشود.
کاربردهای شرطیسازی
نظریه شرطیسازی کنشگر کاربردهای گستردهای در آموزش، رفتار درمانی و مسائل اجتماعی دارد.
سوالات خودآزمایی
- در شرطیسازی کلاسیک، مفهوم تقویت چیست؟
- خوشحال شدن هنگام دیدن فردی شبیه دوست ما، نشاندهنده کدام پدیده شرطیسازی است؟
- نظریه انضباط رسمی چه مفهومی دارد؟
- تفاوت تعمیم و تمیز محرک چیست؟
- رفتار کنترلشده توسط پیامدهایش چه نام دارد؟
- نقش محیط و تقویتکنندهها در نظریه اسکینر چیست؟
- ضربالمثل «مار گزیده از ریسمان سیاه و سفید میترسد» را بر اساس اصول شرطیسازی توضیح دهید.
- تفاوت رفتار پاسخگر، کنشگر و وسیلهای را شرح دهید.
- کنترل محرکی و تفاوت محرک تمیزی و فراخوان را با مثال توضیح دهید.
- کاربردهای شرطیسازی در آموزش و اداره امور را نام ببرید.
برای دسترسی کامل به آزمون آنلاین هوش و استعداد معلمی” کلیک “کنید
جهت خرید سوالات تاریخ ادبیات دبیری زبان و ادبیات فارسی ” کلیک “ کنید

