خلاصه فصل چهاردهم روانشناسی تربیتی،منبع آزمون آموزگاری ۱۴۰۲

خلاصه فصل: حل مسئله، انتقال یادگیری، تفکر انتقادی و آفرینندگی

تعریف مسئله و حل مسئله

وقتی یادگیرنده با موقعیتی روبه‌رو می‌شود که نمی‌تواند با دانش و مهارت‌های فعلی خود به آن پاسخ دهد یا هدفی دارد ولی راه رسیدن به آن را نمی‌داند، می‌گوییم با یک مسئله مواجه است. حل مسئله یعنی استفاده از دانش و مهارت‌های قبلی در شرایط جدید برای یافتن راه حل مناسب.

نظریه گانیه درباره حل مسئله

در نظریه گانیه، حل مسئله یادگیری قاعده سطح بالاتر نامیده می‌شود. یعنی یادگیرنده با ترکیب قاعده‌های ساده، قواعد پیچیده‌تر می‌سازد که منجر به حل مسئله می‌شود.

انواع مسئله

• مسئله کامل تعریف شده: هدف واضح، اطلاعات کافی و فقط یک راه حل درست دارد.
• مسئله ناقص تعریف شده: هدف نامشخص، اطلاعات ناکافی و چند راه حل درست دارد.

انتقال یادگیری

انتقال یادگیری یعنی به‌کارگیری یادگیری‌های قبلی در موقعیت‌های جدید.

• انتقال مثبت: یادگیری قبلی، یادگیری و عملکرد بعدی را آسان می‌کند.
• انتقال منفی: یادگیری قبلی باعث اختلال در یادگیری‌های بعدی می‌شود.

همچنین انتقال نزدیک (موقعیت‌های مشابه) و انتقال دور (موقعیت‌های متفاوت) وجود دارد.
انتقال سطح پایین مربوط به مهارت‌های خودکار و انتقال سطح بالا نیازمند به‌کارگیری آگاهانه دانش انتزاعی است.
انتقال‌ها به دو نوع کلی (افزایش توانایی کلی یادگیری) و جزئی (افزایش توانایی در شرایط مشابه) تقسیم می‌شوند.

مراحل آموزش حل مسئله

۱. تشخیص مسئله
۲. تعریف هدف‌ها و بازنمایی مسئله
۳. کشف راه حل
۴. اجرا و پیش‌بینی نتایج
۵. ارزیابی نتایج

روش‌های حل مسئله

• الگوریتم: روش گام به گام و دقیق برای مسائل خاص.
• اکتشافی: روش کلی با ابزارهایی مانند تحلیل وسیله-هدف، قیاس و بارش مغزی.

مشکلات رایج در حل مسئله

نداشتن تجربه کافی، نتیجه‌گیری سریع، تثبیت آمایۀ ذهنی، اضطراب زیاد و انگیزه کم.

رهنمودهای آموزش انتقال یادگیری

۱. افزایش شباهت بین موقعیت یادگیری و استفاده از یادگیری
۲. تشویق به درک عمیق و کسب معنا

تفکر انتقادی

توانایی بررسی منطقی و تصمیم‌گیری بر اساس شواهد است. تفکر انتقادی نوعی حل مسئله است که شامل تحلیل و ارزیابی نیز می‌شود. بنابراین آموزش حل مسئله برای تفکر انتقادی نیز کاربرد دارد.

آفرینندگی (خلاقیت)

آفرینندگی یعنی توانایی اندیشیدن به روش‌های تازه و غیرمعمول و رسیدن به راه حل‌های منحصربه‌فرد.
رابرت گانیه آفرینندگی را نوعی حل مسئله می‌داند که بر دانش قبلی متکی است.
گیلفورد تفکر واگرا را ویژگی افراد خلاق می‌داند که شامل روانی، انعطاف‌پذیری، تازگی، اصالت، گسترش و ترکیب است.
پاول تورنس آفرینندگی را در سه حوزه پژوهشی، هنری و وابسته به بقاء تعریف کرده است.
آفرینندگی تا حدی با هوش و پیشرفت تحصیلی مرتبط است اما این ارتباط قوی نیست.

مراحل آموزش آفرینندگی

۱. گسترش دامنۀ تجارب دانش‌آموزان
۲. ارزش قائل شدن برای سؤال‌ها و ایده‌های نو
۳. فراهم کردن فرصت برای یادگیری اکتشافی
۴. احترام به تفاوت‌های فردی
۵. الگو قرار دادن رفتارهای خلاق
۶. استفاده از روش‌های ویژه برای افزایش خلاقیت

پرسش‌های خودآزمایی

۱. تفکر انتقادی نوعی حل مسئله است که بر تصمیم‌گیری منطقی تأکید دارد.
الف – صحیح
ب – غلط

۲. تفکر آفریننده را با کدام ویژگی‌ها می‌توان معرفی کرد؟
الف – تفکر واگرا
ب – اصالت تفکر
پ – الف و ب
ت – انعطاف‌پذیری تفکر
ث – الف و ب

۳. نظر درست درباره حل مسئله و آفرینندگی کدام است؟
الف – حل مسئله و آفرینندگی شبیه‌اند اما حل مسئله بیشتر بر واقعیت‌ها استوار است.
ب – آفرینندگی و حل مسئله دو جریان متفاوت‌اند و فقط حل مسئله قابل آموزش است.
پ – آفرینندگی استعداد ارثی است و آموزش تأثیری ندارد، ولی حل مسئله آموختنی است.

۴. کدام ویژگی شخصیتی بر آفرینندگی اثر منفی دارد؟
الف – قدرت تأثیرگذاری بر دیگران
ب – کامروایی
پ – علاقه کم به روابط اجتماعی

۵. مسئله چیست؟
الف – وضعیتی که فقط با بینش درست حل می‌شود.
ب – وضعیتی که فقط با کوشش و خطا حل می‌شود.
پ – وضعیتی که یادگیرنده جواب فوری ندارد.
ت – وضعیتی که یادگیرنده نتواند از تجربه گذشته استفاده کند.

 برای دسترسی کامل به آزمون آنلاین هوش و استعداد معلمی” کلیک “کنید

جهت خرید پکیج جامع کنکور فرهنگیان انسانی  ” کلیک “ کنید

جهت خرید سوالات چامع استخدامی دبیری زبان و ادبیات فارسی “کلیک” کنید