روش های کاهش رفتار های نامطلوب،فصل بیست روانشناسی تربیتی،منبع آزمون آموزگاری 1402

روش‌های کاهش و حذف رفتارهای نامطلوب دانش‌آموزان

هرچند هدف اصلی آموزش معلمان، افزایش رفتارهای مطلوب و تقویت مهارت‌ها، توانایی‌ها و فضایل پسندیده در دانش‌آموزان است، اما کاهش و حذف رفتارهای نامطلوب نیز یکی از وظایف مهم معلمان و مربیان محسوب می‌شود.
مسائل انضباطی در کلاس و محیط آموزشگاه از دغدغه‌های اصلی مسئولان مدارس است که وقت زیادی از آنان می‌گیرد. گاهی این مشکلات چنان جدی می‌شوند که بخش عمده زمان آموزشی معلمان صرف حل این مسائل می‌شود.

در این بخش به معرفی روش‌هایی برای کاهش و اصلاح رفتارهای نامطلوب دانش‌آموزان می‌پردازیم که به ویژه برای مدیریت مشکلات انضباطی کاربرد دارند.

روش‌های مثبت کاهش رفتار نامطلوب

1. تقویت تفکیکی رفتارهای با نرخ کم

در این روش، رفتارهای نامطلوبی که به میزان زیاد انجام می‌شوند، کاهش می‌یابند و رفتارهای مطلوب جایگزین آنها می‌شوند.
مثلاً دانش‌آموزی که تکالیفش را خیلی سریع و با خط ناخوانا انجام می‌دهد، باید تشویق شود آهسته‌تر و با دقت بیشتر بنویسد. یا دانش‌آموز پرحرفی که فرصت صحبت کردن دیگران را می‌گیرد، باید ترغیب شود کمتر صحبت کند تا همه مشارکت داشته باشند.
معلم با تعیین یک حد مشخص (مثلاً اجازه صحبت یک دقیقه در هر پنج دقیقه) رفتار مطلوب را تقویت می‌کند و رفتار نامطلوب را نادیده می‌گیرد، بدون اینکه دانش‌آموز احساس محرومیت کامل کند.

2. تقویت تفکیکی رفتارهای دیگر

این روش بر تقویت هر رفتار مطلوبی به جز رفتار نامطلوب تمرکز دارد.
برای مثال، اگر دانش‌آموزی بیشتر وقتش را در کلاس بازیگوشی و حرف زدن می‌گذراند، باید رفتارهای خوبی مثل گوش دادن، سؤال پرسیدن، نوشتن و نقاشی کردن را تقویت کنیم و ترک صندلی را نادیده بگیریم.
این روش را گاهی حذف‌آموزی هم می‌نامند، چون تقویت وابسته به انجام ندادن رفتار نامطلوب است.

3. تقویت تفکیکی رفتار ناهمساز

در این روش، رفتار ناهمساز یا مخالف رفتار نامطلوب تقویت می‌شود تا رفتار بد کاهش یابد.
مثلاً برای دانش‌آموزی که در کلاس مزاحم دیگران است، هر بار که آرام روی صندلی می‌نشیند و مشغول کار خودش می‌شود، تشویق می‌گردد. این باعث افزایش رفتار مطلوب و کاهش مزاحمت می‌شود.
مثال دیگر، کودک گوشه‌گیر را ترغیب می‌کنند که تلاش‌هایش برای فعالیت گروهی و ارتباط با همسالان را تقویت کنند تا گوشه‌گیری کاهش یابد.

روش‌های منفی کاهش رفتار یکی از موضوعات روش های کاهش رفتار های نامطلوب منبع آزمون آموزگاری 1402

روش‌های منفی برخلاف روش‌های مثبت، از تقویت مثبت استفاده نمی‌کنند بلکه با اعمال روش‌های کم یا بیشتر آزاردهنده، رفتار نامطلوب را کاهش می‌دهند. به همین دلیل این روش‌ها را روش‌های تنبیهی هم می‌نامند.
با وجود عوارض احتمالی این روش‌ها، گاهی استفاده از آنها اجتناب‌ناپذیر است. ما توصیه می‌کنیم تا جای ممکن از روش‌های مثبت استفاده شود، ولی برای آشنایی، مهم‌ترین روش‌های منفی کاهش رفتار را معرفی می‌کنیم.

خاموشی

خاموشی به معنای حذف منبع تقویت‌کننده رفتار نامطلوب است تا رفتار کم‌کم از بین برود.
مثلاً مادری که هر بار با گریه کودک، او را بغل می‌کند و این باعث افزایش گریه‌ها شده، اگر به مدت کوتاهی به گریه کودک توجه نکند، رفتار گریه کم می‌شود و خاموش می‌گردد.
این روش برای رفتارهای ارادی (کنشگر) و واکنش‌های غیرارادی (پاسخگر) کاربرد دارد. برای مثال کودکی که از گربه می‌ترسد با مواجهه مکرر و بدون آسیب دیدن، ترسش به تدریج خاموش می‌شود.
در محیط مدرسه، معلم نیز می‌تواند با کاهش توجه به رفتار لوس و نامطلوب دانش‌آموز، آن رفتار را خاموش کند.